Logo3
China Tehran 350

در روزی که بارش باران بهاری در زمستان تهران، موجب شد فرش قرمز استقبال از رییس‌جمهور چین با نایلون‌های آبی‌رنگ پوشانده شود، «شی جین پینگ» برای نخستین بار وارد خاک ایران شد تا به تعبیر برخی مقامات دو کشور، گسترده‌ترین و صمیمانه‌ترین قراردادهای ممکن بین هر دو کشوری را امضا کنند.

پرجمعیت‌ترین کشور دنیا در سال‌های تحریم خود را به‌عنوان بزرگترین شریک تجاری ایران و بزرگترین وارد کننده نفت خام ایران معرفی کرد.
در روزگاری که برای ایران تحت فشارهای سنگین تحریم‌های اقتصادی، خریدارانِ نفت مغضوبِ ایران جایگاه منجی اقتصادی یافته بودند، چینی‌ها هرچند در جهت منافع دوسویه اما خود را در این جایگاه تثبیت کردند. در این رابطه دوسویه، ایران نیز در سال‌ها و دهه‌های گذشته یکی از شرکای مهم تجاری و اقتصادی چین در منطقه خاورمیانه محسوب می‌شده است.

چینی‌ها زودتر از اروپایی‌ها وارد شدند


حالا با اعلام رسمی اجرایی شدن برجام و لغو تحریم‌های چندین ساله علیه ایران، بسیاری در انتظار حضور پررنگ کشورهای اروپایی‌ها در معادلات اقتصاد ایران و کم‌رنگ شدن نقش کشورهایی مانند چین و روسیه در این زمینه بودند.
البته در سطح اظهارنظرها نیز چنین شد و بسیاری از کشورها و شرکت‌های بزرگ اقتصادی جهان برای حضور در ایران مقدمه‌چینی و اعلام آمادگی کردند ولی در مقام عمل باز هم این چین بود که اولین گام جدی را برداشت. چین ابتدای هفته جاری رییس‌جمهور چین با همراهی هیاتی بلندپایه وارد پایتخت ایران شد و 18سند و تفاهم‌نامه همکاری با ایران را در حوزه‌های مختلف به امضا رساند.

ارتقای روابط اقتصادی با چین تا ۶۰۰ میلیارد دلار


رییس‌جمهور کشور که روابط ایران و چین را 2 هزار ساله عنوان می‌کند، در نشست خبری مشترک با همتای چینی خود از ارتقای روابط اقتصادی با این کشور تا ۶۰۰ میلیارد دلار ظرف 10 سال آتی خبر داد.
بنا بر اعلام حسن روحانی، مسایل مالی و بانکی،‌ اعتبارات مورد نیاز، سرمایه‌گذاری سرمایه‌گذاران دو کشور در ایران و چین از جمله محورهای مذاکرات وی با همتای چینی خود در مباحث مربوط به قراردادهای بلندمدت در زمینه انرژی بوده است. البته مسایل دیگری مانند سرمایه‌گذاری در راه‌آهن،‌ بنادر، صنعت،‌ معدن،‌ گردشگری و شهرک فناوری نیز مورد بحث سران کشورهای ایران و چین در حوزه اقتصاد قرار گرفت.
رییس دولت تدبیر و امید در همین حال سفر مهم رییس‌جمهور چین و هیات همراه‌اش به تهران را یک رویداد مهم تاریخی توصیف کرد و نسبت به شکل‌گیری فصل نوین همکاری‌های بین ایران و چین ابراز امیدواری کرد.
همچنین آنگونه که شی جین پینگ اعلام کرد دو کشور توافق کرده‌اند که در چارچوب ایده کمربند اقتصادی راه ابریشم در قرن 21، همکاری با محوریت شبکه پیوندهای راه‌ها، ظرفیت صنعتی، راه‌آهن سریع‌السیر و شهرک‌های صنعتی گسترش یابد. بر این اساس کشور چین هم فاینانس‌های لازم را ارایه خواهد کرد تا همکاری‌های دو کشور در ابعاد مختلف گسترش یابد.

جزییات قراردادهای ۱۸ گانه تهران-پکن


مطابق اعلام نایب رییس اتاق مشترک ایران و چین، در این سفر قرارداد همکاری استراتژیک با چینی‌ها از نوع درجه یک به امضا رسید که 4 سطح دارد و شاید بتوان گفت صمیمانه‌ترین همکاری بین دولت‌ها محسوب می‌شود. البته این قرارداد فقط در سطح اقتصادی نیست بلکه در حوزه‌های فرهنگ، سیاست، امنیت، نظامی و قضایی را هم شامل می‌شود.
بر اساس توافقات ایران و چین، 4 بانک بزرگ چین در حال توسعه روابط خود با ایران هستند و بانک ICBC تقاضای ایجاد شعبه در ایران را کرده است که می‌تواند تحولی در نظام بانک کشور ایجاد کند.
همچنین شی جی پینگ رییس‌جمهور چین شعار «احیای جاده ابریشم یک کمربند، یک جاده» را در دستور کار داشته و به شدت آن را دنبال می‌کند و در همین زمینه چینی‌ها صندوق توسعه‌ای را با 40 میلیارد دلار بودجه ایجاد کرده‌اند که به زیرساخت کشورهایی که در مسیر جاده ابریشم قرار دارند از این محل کمک کنند.
این وام به صورت بدون بهره یا نهایتاً بهره 2 درصد ارائه خواهد شد و حتی برای برخی کشورها کمک بلاعوض خواهد بود. بر این پایه، قرار است از همین محل، وام بدون بهره برای توسعه کابل‌کشی فیبر نوری در کشور، توسعه خطوط پرسرعت ریلی و حمل و نقلی از جمله خط تهران- مشهد اختصاص یابد.
توسعه مناطق آزاد و شهرک‌های صنعتی در کشور بخش دیگری از قرارداد همکاری بین ایران و چین است تا بر این اساس، چینی‌ها شهرک‌های صنعتی جدیدی در کشور ایجاد کنند و سرمایه و تکنولوژی آن را هم با خود به‌همراه بیاورند.
اما در زمینه قراردادهای همکاری در حوزه پولی و بانکی با چینی‌ها نیز گفته می‌شود مذاکراتی با چینی‌ها انجام شده تا در آینده نزدیک علاوه بر فاینانس چین که در زمان تحریم شکل گرفت و اکنون در حال انجام است اگزیم‌بانک چین فاینانس پروژه‌های ایرانی را که طرح توجیهی دارند بر عهده بگیرد.
نایب رییس اتاق مشترک ایران و چین خبر خوشی را برای تولیدکنندگان ایرانی هم داشت که در آینده نزدیک چین برای خرید مواد اولیه و ماشین‌آلات قرارداد یوزانس (نسیه بلندمدت) منعقد خواهد کرد.

شیب تند روابط اقتصادی ایران و چین از سال 76 تا 93


واردات ایران از چین که در سال ٧٦ و آغاز دولت اصلاحات ٣٩٤ میلیون دلار بود، در پایان این دولت در سال ۸۴ و بر اساس گزارش مرکز پژوهش هاى مجلس به ۲.۲ میلیارد دلار افزایش یافت اما جهش اصلى در مبادلات تجارى ایران و چین به ویژه واردات ایران از چین در دولت‌هاى نهم و دهم در زمان ریاست‌جمهوری محمود احمدى‌نژاد رخ داد.
به گفته رییس اتاق بازرگانى ایران و چین، حجم مبادلات دو کشور در سال ٩٠ به ٤٥ میلیارد دلار رسید که ۶.۵ میلیارد دلار آن واردات ایران از چین بود. البته چین در برخی حوزه‌های نفت و گاز، سدسازی و یا احداث آزاد راه تهران شمال نیز سرمایه‌گذاری کرده بود اما در زمان تحریم‌های هسته‌ای، این کشور تحت فشار آمریکا از برخى سرمایه گذارى‌ها در صنعت نفت و گاز و سدسازی ایران کنار کشید یا از سرمایه‌گذاری جدید اجتناب کرد.
در ادامه، حجم مبادلات تجاری ایران و چین در سال ۲۰۱۴ حدود ۵۲ میلیارد دلار بود و چین ۳۶ درصد کل تجارت خارجی ایران را در این سال به خود اختصاص داد. اما سرانجام در سال ۲۰۱۵ به علت کاهش قیمت نفت حجم مبادلات تجاری دو کشور با کاهش مواجه شد.
حالا، خیز بلند حسن روحانی برای گسترش روابط تجاری و اقتصادی با جهان از کشور بزرگ چین شروع شد تا بدین ترتیب روند پیش‌رونده‌ حجم معاملات با این کشور، ادامه یابد و دولت نیز بتواند مرهمی برای زخم‌های اقتصاد ایران پیدا کند.

سوءبرداشت تاریخی ایرانی‌ها از کیفیت پایین اجناس چینی


شاید هنوز هم اغلب مردم ایران با شنیدن خبر روابط اقتصادی با کشور بزرگ چین، به یاد بدنامی کالاهای چینی در بازار ایران بیفتند اما احتمالا این گروه به‌خوبی مطلع نباشند که کشور چین بخش عمده‌ای از اقتصاد داخلی ابرقدرت‌هایی همچون ایالات متحده امریکا را نیز در چنگ خود جای داده است.
بنابراین اینکه چگونه است که در کشور ما هربار می‌خواهند از کیفیت ضعیف یک کالا و یا حتی یک خودرو سخنی برانند صفت «جنسِ چینی» را به آن می‌دهند؟
چین اما به‌عنوان یکی از کشورهای ابرقدرت اقتصادی، برای منافع اقتصادی درازمدت خود، برای نیاز بازارهای مختلفی برنامه‌ریزی می‌کند. در این بین، بنا بر آنچه که مقامات ارشد کشور چین در واکنش به انتقاداتی نسبت به کیفیت پایین کالاهای این کشور در بازارهای دیگری چون بازار داخلی ایران مطرح کرد، تاجران و خریداران ایرانی در بازار چین به‌دلایل متعددی از جمله قیمت پایین در رقابت با بازارهای دیگر، ضعیف‌ترین اجناس این کشور را برای وارد کردن به بازار ایران خریداری می‌کنند.
تداوم این روند موجب باز شدن راه برای ورود پی‌در‌پی محصولات درجه چندم این کشور به ایران می‌شود و نادانسته بسیاری گمان می‌کنند که مشکل از صنعت و اقتصاد کشور چین است. بنابراین آنگونه که از شواهد پیدا است می‌توان دریافت که در زمینه این سوءبرداشت تاریخی ایرانی‌ها از اجناس چینی، ایراد از انتخاب تاجران ما در آن کشور و یا ساختار بازارهای اقتصادی کشور خودمان است نه اجناس چینی! یادآوری این سوء برداشت برای قضاوت نسبت به روابط اقتصادی با چینی‌ها لازم به‌نظر می‌آید.

عزم ایران برای جبران آسیب‌های مهلک گذشته به اقتصاد


نکته‌ دیگری که لازم است مطرح شود، سفر «شی جین پینگ» به عربستان است که می‌تواند حتی حاکی از نگرانی چین در زمینه افزایش تنش بین تهران و ریاض و بی‌ثباتی سیاسی و سرانجام تهدید منافع اقتصادی خود در خاورمیانه بوده باشد؛ بر پایه این فرض سفر رییس‌جمهور چین به ایران می‌تواند از این منظر اقتصادی سیاسی نیز مورد تحلیل قرار گیرد.
در هر حال، استقبالی که مقامات بلندپایه‌ی اقتصادی و سیاسی ایران از اولین رهبر قدرتمند جهان انجام داده‌اند حکایت از آن دارد که ایران عزم‌اش را برای تداوم و حتی افزایش رفاقت و شراکت اقتصادی‌اش با این کشور قدرتمند، برای جبران آسیب‌های مهلک به اقتصادش در گذشته، جزم کرده است.

 

ماه رویان شماره : 320