Logo3
اردوغان؛ عامل اصلی انحطاط سیاست خارجی ترکیه

کارشناسان ترکیه اتفاق‌نظر دارند که سیاست خارجی ترکیه در دوران حزب عدالت و توسعه، روندی نزولی را طی کرده است. عمده کارشناسان بر این باورند که علت اصلی این سقوط، کنار گذاشتن سیاست خارجی سنتی ترکیه به نفع چشم‌اندازی اسلامی است. این موقعیت، گزینه‌های پیش‌روی آنکارا در منطقه را کاهش داده است.

به گفته الوک ازولکر سفیر بازنشسته ترک، چارچوب سیاست خارجی تدوین‌شده از سوی آتاتورک با توصیف ساده «صلح در داخل، صلح در جهان» قابل توصیف بود. این توصیف، نشان از ارزیابی واقع‌بینانه از موقعیت ژئوپلتیکی ترکیه دارد. یکی از مهم‌ترین عناصر این رویکرد سیاست نگاه به غرب بود که به گفته این سفیر سابق ترک هم اکنون دستخوش تحول شده است.
جهان‌بینی ایدئولوژیک حزب عدالت و توسعه به سوی اخوان‌المسلمین منحرف شده است. این رویکرد ناشی از خشم شکل گرفته علیه اسراییل و عبدالفتاح السیسی، رییس‌جمهور مصر است.
به گفته ازولکر حزب عدالت و توسعه در بسیاری از موارد سیاست‌هایی را در پیش گرفته که ورای امکانات و توانمندی‌های ترکیه بوده است. سیاست خارجی ترکیه در گذشته محتاطانه و تدافعی بود. حزب عدالت و توسعه از فرصت رشد اقتصادی برای پیگیری سیاست‌های فعالانه‌تردر عرصه سیاست خارجی استفاده کرد. هدف از این سیاست خارجی برقراری روابط حسنه با همسایگان بود اما تلاش کرد تا از منظر برادر بزرگتر به این هدف برسد و همین رویکرد منجر به فاصله گرفتن همسایگان از ترکیه و سایر قدرت‌های منطقه‌ای شد.
به گفته این دیپلمات ترک، یکی دیگر از اشتباهات حزب، پیگیری سیاست خارجی ایده‌آل‌گرایانه به ویژه در دوران وزارت احمد داوود اوغلو بود. مفروض داوود اوغلو این بود که ترکیه بازیگر اصلی منطقه است و می‌تواندنظم منطقه را بر پایه خواست خود تغییر بدهد اما عرصه واقعی سیاست و مقدورات ژئوپلتیکی ترکیه با این مفروض همخوانی نداشت.
نگاه حزب عدالت و توسعه به عرصه سیاست خارجی توام با نوعی کینه‌جویی است. ترکیه فراموش کرده است که سیاست خارجی عرصه دوستی‌ها و دشمنی‌های دائمی نیست و تنها منافع ملی است که معنا دارد.به بیان ازولکر ترکیه از غرب فاصله گرفته اما نتوانسته جایگزین مناسبی برای آن پیدا کند. ترکیه به عضویت در سازمان همکاری‌های شانگهای پذیرفته نشد. در حال حاضر ترکیه به نوعی منزوی شده است.تمل ایسکیت دیگر سفیر بازنشسته ترک نیز اشتباه اصلی ترکیه را فاصله گرفتن از سیاست خارجی سنتی آن می‌داند.
به گفته وی دولت فعلی تلاش کرد که سیاست خارجی کشور را با نوعی از سیاست خارجی منبعث از اندیشه اسلام سنی جایگزین کند. تصور حزب این بود که ترکیه می‌تواند در جهان اهل تسنن به شان رهبری برسد اما این برداشت با واقعیت فاصله
زیادی داشت.
بحران سوریه نیز به خوبی ثابت کرد که این تصورات تا چه اندازه بی‌پایه و اساس بوده است. در نخستین روزهای آغاز تحولات جهان عرب، تصور بر این بود که دولت بشار اسد به زودی با دولت دیگری جایگزین خواهد شد. اشتباه ترکیه این بود که باز هم بر موضع اشتباه خود اصرار کرد و روند واقعیت‌ها را نادیده انگاشت. این سفیر ترک بیش از هر کسی رجب طیب اردوغان را عامل گرفتاری ترکیه در این مخمصه می‌داند.
مرآت بیلهان یکی دیگر از دیپلمات‌های بازنشسته ترکیه معتقد است که بزرگترین اشتباه ترکیه جانبداری از یک طرف دعوا در بحران پیچیده سوریه بود. موقعیت ژئوپلتیکی ترکیه ایجاب می‌کند که یک سیاست خارجی چندوجهی را پیگیری کند در حالی که ترکیه هم اکنون در دام سیاست یک‌بعدی خود گرفتار آمده است.
ترکیه پیش از این اتکا بیش از اندازه‌ای به غرب داشت و این خود اشتباه بود. هم اکنون نیز همه توجه خود را به خاورمیانه معطوف کرده است و این اشتباهات استراتژیک را نمی‌توان با حرکات تاکتیکی جبران کرد.

 

ماه رویان شماره : 325