Logo3
125176 723

برخی از تحلیلگران غربی مدعی هستند که در کارزار سوریه، ایران اندکی از روسیه فاصله گرفته و به سمت غرب متمایل شده است. این ادعا در حالی مطرح می‌شود که مقامات روسیه تلاش بسیاری می‌کنند که آتش‌بس در سوریه موفقیت‌آمیز باشد و خود نیز بتوانند دستاوردهای میدانی خود را حفظ کنند. این تلاش‌ها به روشنی از جانب روس‌ها مشاهده می‌شود.روسیه در حالی به دنبال اجرایی‌شدن آتش‌بسدر سوریه است که بسیاری از تحلیلگران مسایل سوریه بر این باورند که آتش‌بس سوریه نشانه پیروزی روسیه است.

 

توافقی که چیزی را حل نمی‌کند


«ساكر» تحلیلگر مسایل نظامی آمریكا معتقد است: « توافق اخیر بین آمریكا و روسیه در واقع چیزی را حل نمی‌كند این توافق حتی به جنگ پایان نمی‌دهد و هر دو طرف مواضع محتاطی درباره آینده اجرای آن اتخاذ كرده‌اند اما این یك پیروزی بزرگ برای روسیه است. هر چند خیلی زود است كه بگویم روسیه جنگ را برده است اما من فكر می‌كنم الان عادلانه است كه بگویم موضع روسیه درباره سوریه پیروز شده است».
این تحلیلگر، دلایل متعددی را برای ادعای خود مطرح می‌كند. وی در ابتدا با اشاره به اینكه «دیگر كسی این ادعا را مطرح نمی‌كند كه باید دمشق را فتح كرد و بشار اسد را كنار گذاشت» خاطر نشان می‌كند این به معنای آن است كه «همه قبول كرده‌اند جمهوری عربی سوریه ائتلاف غربی را كه برای سرنگونی رهبر مشروع این كشور ایجاده شده، عقب رانده است».
ساكر در ادامه تاكید می‌كند كه سرانجام شورای امنیت سازمان ملل و آمریكا مجبور شد‌ه‌اند «كاه را از گندم جدا كنند» و قبول كرده‌اند كه اكثریت شبه نظامیانی كه علیه بشار اسد می‌جنگند، به هیچ وجه «میانه‌رو» نیستند. این در حالی است كه آمریكا پیش از این با پیشنهاد روسیه برای همكاری درباره مناطق حضور تروریست‌ها مخالفت كرده بود. این تحلیلگر این عقب‌نشینی آمریكایی‌ها را یكی دیگر از نشانه‌های پیروزی مسكو توصیف می‌كند.

به تاریخ پیوستن منطقه پرواز ممنوع


دلیل دیگر از نظر ساكر برای پیروزی‌ روس‌ها، به تاریخ پیوستن ایجاد منطقه پرواز ممنوع در شمال سوریه است. وی‌ می‌گوید: «برخلاف مواضع رجب طیب اردوغان دیگر كاملا مشخص شده كه نه ناتو و نه فرماندهی ارتش تركیه خواستار ایجاد جنگی علیه نیروهای روسیه در سوریه نیستند.»
ساكر با تاكید بر اینكه «طرح منطقه پرواز ممنوع كه توسط آنكارا مطرح می‌شود دیگر تناسبی ندارد» می‌گوید: «در توافق آتش‌بس به صورت واضح تاكید شده كه هر كسی به این توافق احترام نگذارد به یك هدف مشروع برای حمله تبدیل می‌شود.»
وی در ادامه خاطر نشان می‌كند: «آمریكا باید بپذیرد كه به صورت تحقیرآمیزی با تمامی شروط روسیه برای آتش‌بس كنار آمده است البته آمریكا می‌تواند درباره بخش‌هایی از توافق یا تمامی توافق دبه كند اما تمامی شرایط تنظیم شده است و این خیلی سخت خواهد بود برای آمریكا تا به صورت آشكار به سیاست‌های قبل از2016 برگردد.»
از دیگر دلایل مهمی كه ساكر درباره پیروزی روسیه به آن اشاره می‌كند، تلاش‌های روسیه برای نزدیك كردن بخش‌هایی از گروه موسوم به «ارتش آزاد سوریه» به خود است. این تحلیلگر دلیل این سیاست موفق مسكو را اینگونه توضیح می‌دهد: روسیه گروه‌های مسلح را مجبور كرده است كه از بین دو گزینه یكی را انتخاب كنند؛ یا یك تروریست تلقی شوند (كه در نتیجه هدف مشروعی برای حملات روسیه خواهند بود) یا در یك فرآیند سیاسیمشاركت كنند.
ساكر با تشریح شاخص‌های پیروزی مسكو در جنگ سوریه، در پایان اینگونه خاطرنشان می‌كند: «من هیچ وقت نمی‌توانستم حدس بزنم روسیه موفق خواهد شد به این دستاوردهای بزرگ دست یابد اما آنها این قمار خطرناك را كردند و برنده شدند. تنها تركیب فوق‌العاده ماهرانه ابزارهای نظامی،‌ اقتصادی، دیپلماتیك و سیاسی می‌تواند به اینگونه موفقیت قابل‌توجهی‌ دست پیدا كند اما به نظر می‌رسد پوتین موفق شده است همه این ابزارها را به صورت كامل تركیب كند.»
این اتفاقات در حالی رخ می‌دهد که برخی دیگر از کارشناسان معتقدند که روسیه در دوران دوم ریاست‌جمهوری پوتین، نگرشی دگرگون به خاورمیانه داشته است. عملگرایی در سیاست خارجی مسکو، منجر شده که این کشور هم در حوزه سیاسی، هم امنیتی و هم اقتصادی روابط خود را به نحوی با کشورهای خاورمیانه تنظیم کند. از این‌رو برخی کارشناسان علل فعال‌تر شدن سیاست خاورمیانه‌ای روسیه را به چهار عامل؛ رویارویی با یکجانبه‌گرایی آمریکا، دستیابی به نقش بین‌المللی به عنوان قدرتی جهانی، گسترش روابط اقتصادی با کشورهای منطقه و بسط بازار خاورمیانه و تاثیرگذاری بر مسلمانان روسیه تقسیم‌بندی می‌کنند اینگونه است که این سوال در خصوص سیاست‌های روسیه در قبال سوریه مطرح می‌شود که سوریه برای روسیه برگ برنده است یا ابزار فشار؟


 

محمود شوری

mahmood shoori


همانطور که انتظار می‌رفت، همکاری‌های نظامی ایران و روسیه پس از رفع تحریم‌ها بعد جدی به خود گرفت. سفر حسین دهقان وزیر دفاع جمهوری اسلامی به مسکو در راستای انعقاد برخی قراردادهای خرید سلاح و تجهیزات روسیه بود گرچه در این راستا خبرهای متنوعی از ابعاد همکاری‌های نظامی ایران و روسیه مطرح شده که بسیاری از آنها تایید نشده است. اخباری مبنی بر خرید جنگنده‌های سوخو 30 که وزیر دفاع آن را رد و اعلام کرد گفت‌وگوهایی در مورد خرید این جنگنده و تعداد آن صورت گرفته است. موضوع دیگر در روابط ایران و روسیه، گفت‌وگو درباره سوریه بوده که یکی از مهمترین موضوعات مورد علاقه دو کشور است. هر دو طرف تلاش می‌کنند از طریق همکاری‌های مشترک، مساله سوریه را مدیریت کنند. از این رو دو موضوع یادشده، برای طرفین حایز اهمیت است و سبب شده وزیر دفاع روسیه بلافاصله بعد از بازگشت وزیر دفاع ایران، به تهران سفر و با مقامات ایرانی دیدار کند.
به نظر می‌رسد سفر سرگئی شویگو، وزیر دفاع روسیه نیز در راستای مذاکرات اولیه صورت‌گرفته در مسکو باشد. این احتمال وجود دارد که طی سفر وی، درباره تسلیحات نظامی، قراردادهای خرید تسلیحات و توافقاتی پیرامون سوریه، بحث و گفت‌وگو صورت گیرد. با توجه به تغییر شرایط در سوریه از منظر دیپلماتیک و نزدیک شدن به یک آتش‌بس، هماهنگی‌های عملیاتی میان ایران و روسیه می‌تواند موثر و ضروری باشد. به همین خاطر سفر وزیر دفاع روسیه ارتباط مستقیمی با دو موضوع یادشده دارد.
روسیه از همان ابتدا بنای ورود نظامی به بحران سوریه نداشته و خواستار حل و فصل بحران از این طریق نبود. روس‌ها تلاش کردند با ورود نظامی، اجازه تغییر شرایط میدانی به نفع گروه‌های افراطی داده نشود. در عین حال دولت اسد از دور مذاکرات و گفت‌وگوها درباره مصالحه و آشتی کنار گذاشته نشود. روس‌ها تلاش کردند در کنار پیشروی‌های نظامی در صحنه عملیاتی، مذاکرات خود را با طرف‌های درگیر و قدرت‌های بزرگ منطقه‌ای و بین‌المللی پیش ببرند. مذاکرات پوتین و اوباما و لاوروف و کری نیز در همین راستا بوده که روسیه بتواند علاوه بر عملیات نظامی، صحنه سیاسی را به گونه‌ای مدیریت کند که بتواند از درون آن به راه‌حلی برای بحران سوریه دست یابد.
موضوع آتش‌بس در سوریه نیز از ابتدا چندان مدنظر روس‌ها و دولت اسد نبود اما روسیه نمی‌خواهد مخالفتی با آتش‌بس داشته باشد زیرا نمی‌خواهد متهم به کشوری شود که به دنبال جنگ است. از این‌رو با موضوع آتش‌بس موافقت کرده و بحث‌ها پیرامون چگونگی جریان آتش‌بس و دستیابی به آن را دنبال می‌کند. گرچه هنوز اختلافاتی وجود دارد اما روسیه سعی می‌کند از طریق دیپلماسی در نهایت مساله سوریه را حل کند.

*پژوهشگر ارشد مسایل روسیه

 

ماه رویان شماره : 325