Logo3
گام بلند نخست وزیرترکیه برای بهبود روابط با ایران

سفر نخست‌وزیر ترکیه به تهران از آن جهت دارای اهمیت است که این سفر در مقطعی از زمان انجام می‌گیرد که رابطه تهران و آنکارا به دلیل مواضع ترکیه در قبال برخی مسایل بین‌المللی نظیر داعش و روابط تیره و تار ترک‌ها با روس‌ها در شرایط بدی به سر می‌برد.

احمد داوود اوغلو که برای اولین بار در نقش نخست‌وزیر به ایران آمده است، نیک می‌داند که در این برهه از زمان، رسانه‌های ایرانی نیز همچون همکاران ترک زبان خود در سرزمین عثمانی‌ها هر از چندی اتهاماتی را علیه مقامات و سیاست‌های خارجی دولتمردان سرزمین آناتولی مطرح می‌کنند.
این در شرایطی است که ایران و ترکیه برسر موضوعات و پرونده‌های مختلف منطقه‌ای با اختلاف‌نظر شدیدی روبه‌رو هستند و به همین دلیل روز به روز بر شدت کمی و کیفی اختلافات میان دو طرف افزوده می‌شود.

بشار اسد عامل سردی روابط ایران و ترکیه


اما جدا از تمام این حساسیت‌ها که بر روابط این دو کشور حاکم است، اینک دولت ترکیه که به عنوان یک دولت اسلامگرا بر مسند حکومت است، روابط خود با ایران را به تیرگی کشانده است.
بی‌شک مهمترین موضوع در این سفر، بحث بر سر بشار اسد و سوریه است. ایران و ترکیه که در طول تاریخ به عنوان دو رقیب و به جبر جغرافیا، همسایگی یکدیگر را تحمل کرده‌اند. گرچه در دو قرن اخیر آموخته‌اند که در کنار رقابت، روابط دوجانبه خود را نیز محترمانه حفظ کنند، اکنون بر سر یک موضوع بین‌المللی اختلاف‌نظری عمیق با یکدیگر دارند. این اختلاف را می‌توان سرمنشاء و ریشه دیگر اختلاف جدی میان ایران و ترکیه دانست. درصورتی که این اختلاف به شکلی حل یا کنار رود به احتمال بسیار، حجم زیادی از مشکلات و اختلافات دو کشور نیز به سمت حل شدن حرکت خواهد کرد.
ترکیه خواهان کناره‌گیری بشار اسد از قدرت با هر راه ممکن از جمله سیاسی و مسلحانه و نظامی است و از طیف‌های مختلف مخالفان مسلح اسد و گروه‌های متنوع مسلح در خاک سوریه حمایت‌های مالی، تسلیحاتی و دیپلماتیک می‌کند. این‌ها همان چیزهایی است که تهران دقیقا به خلاف آن می‌اندیشد.

دلخوری ترکیه از حضور پررنگ ایران در عراق


در حالی که در بحران یمن، ترکیه هواداری تلویحی از عربستان می‌کند؛ در موضوع عراق، نیز ترکیه از پررنگ شدن حضور و نفوذ ایران در این کشور ناراضی است و سعی می‌کند به طرق مختلف علاوه بر حضور اقتصادی- فرهنگی، در عراق حضور امنیتی، سیاسی و نظامی نیز داشته باشد اما معمولا از راه‌های ناشیانه‌ای برای این منظور استفاده می‌کند؛ به همین دلیل این کشور در این زمینه‌ها در عراق در حاشیه قرار گرفته است.
اگر این اختلافات با اختلاف بر سر حمایت ترکیه از جریان 14 مارس لبنان در مقابل حمایت ایران از جریان 8 مارس تجمیع شود، آنگاه حجم اختلاف‌نظرهای تهران و آنکارا قابل توجه و عمیق می‌شود.

سفری برای تقویت مناسبات


در کنار تمام این تحلیل‌ها بسیاری بر این عقیده هستند که سفر احمد داوود اوغلو به تهران می‌تواند سفری برای تقویت مناسبات بین آنکارا و تهران باشد.
به اعتقاد برخی کارشناسان دیدار نخست وزیر ترکیه از ایران در شرایط پساتحریم و دستاوردهای دولت روحانی پس از انتخابات مجلس می‌تواند راه رونق تجاری بین دو کشور را هموار کند.

شرایط جدید ایران در جهان و رونق تجاری تهران با آنکارا


به همان اندازه که بعد سیاسی سفر اغلو به تهران از اهمیت بالایی برخوردار است، ابعاد تجاری این سفر نیز دارای اهمیت بالایی است.
ترکیه یک قدرت اقتصادی منطقه است که می‌تواند یکی از سودبرندگان عمده شرایط جدید ایران در جهان باشد چراکه جایگاه حسن روحانی به لطف دستاوردهای انتخابات اخیر در ایران تقویت شده و طرح‌هایی را برای ارتقای بخش خصوصی و استقبال از سرمایه‌گذاران خارجی دنبال می‌کند.
براي بررسي چرايي حساس‌تر شدن روابط تهران-آنكارا با‌ وجود رو به رشد بودن روابط تجاري و همكاري‌هاي اقتصادي دو كشور، نياز به مرور هرچند كوتاه روابط دو كشور در مرحله بعد از به قدرت رسيدن حزب حاكم عدالت و توسعه است.
در سال‌هاي اوليه به قدرت رسيدن حزب عدالت و توسعه، روابط دو كشور در عرصه‌هاي مختلف گسترش يافت؛ به گونه‌اي كه ارزش مبالات دو كشور از يك ميليارد دلار در سال 2002، به مرز 22 ميليارد دلار در سال 2012 رسيد و يكي از عوامل موثر در اين زمينه اتخاذ رويكرد سياست تنش صفر مرزي با همسايگان از سوي اين حزب بود.
اما از زماني كه اين حزب از سال 2011 در پي آغاز خيزش‌هاي مردمي در خاورميانه و شمال آفريقا از اين سياست فاصله گرفت و به اميد به‌دست گرفتن رهبري اين خيزش‌ها با محوريت اخوان‌المسلمين وارد عمل شد و در مواردي همچون سوريه به مداخلات نظامي روي آورد، به‌تدريج آثار منفي اين تغيير رويكرد نه تنها در روابط با ايران و سوريه بلكه در كاهش رشد اقتصادي تركيه آشكار شد و اين كشور تقريبا بازار پرسود سوريه را به طور كامل از دست داد و در مورد ايران نيز جايگاه قبلي اين كشور تا حدودي آسيب ديد.
با اين حال مراودات تجاري 15 ميليارد دلاري ميان دو كشور در سال گذشته نشان مي‌دهد هر دو علاقه‌مند به حفظ اين مراودات هستند و نمي‌خواهند اين روابط و همكاري‌ها تحت الشعاع برخي اختلاف‌نظرهاي سياسي قرار گيرد و آنچه در اين ميان مسلم است اينكه اگر تركيه به سياست سابق تنش صفر مرزي با همسايگان برگردد و به مداخلات خود در كشورهاي همسايه به‌ویژه سوريه پايان دهد روند مراودات تجاري و اقتصادي دو كشور بازهم سرعت خواهد گرفت و با رسيدن به مرز 30 ميليارد دلار ركورد‌هاي قبلي را نيز خواهد شكست.
هرچند حفظ و افزايش مراودات تجاري و اقتصادي ميان دو كشور به خودي خود حایز اهميت است و هر دو كشور را از عوايد آن منتفع مي‌كند اما آنچه به اصلاح رويكرد مداخله‌گرانه تركيه اهميت مضاعف مي‌دهد الزامات سياسي و امنيتي است كه براي هر دو كشور به‌خصوص منافع جهان اسلام وجود دارد.
اكنون بعد از گذشت حدود پنج سال از بحران سوريه، مشخص شده است كه اين بحران به استثناي رژيم صهيونيستي براي هيچ طرف ديگري در منطقه و جهان نفع نداشته و آنها فقط بار سنگين هزينه‌هاي اين بحران و جنگ را به دوش گرفته‌اند. از همه مهم‌تر اينكه آثار و تبعات بحران سوريه به ديگر كشورها از جمله تركيه سرريز شده و علاوه بر اين نگراني‌ها و دغدغه‌هاي اين كشور از ناحيه كردها افزايش يافته است.
همچنين اگر برخي طرح‌هاي تجزيه‌طلبانه كه در عراق و سوريه دنبال مي‌شود به مرحله اجرا برسد، خواه ناخواه دامن تركيه را نيز خواهد گرفت و بر اين اساس مي‌توان گفت آثار و پيامدهاي فرامرزي تجربه تلخ جنگ سوريه لزوم بازنگري در رويكرد مداخله‌گرانه تركيه را مورد تاكيد قرار مي‌دهد كه مي‌تواند بستر لازم را براي افزايش و گسترش روابط و همكاري‌هاي همه‌جانبه ميان تركيه و ايران فراهم ‌كند و در عين حال اين اميد را ايجاد ‌كند كه تركيه بتواند به واسطه ايران روابط خود را به‌تدريج با روسيه و حتي سوريه نيز ترميم سازد.
بنابراين اگر سفر نخست وزير تركيه به ايران با تمايل و اراده اين كشور براي بازگشت به سياست تنش صفر مرزي با همسايگان به‌خصوص سوريه همراه باشد، در اين صورت مي‌توان نتايج و دستاوردهاي بسيار مثبتي از اين سفر براي دو كشور و منطقه سراغ داشت، ضمن اينكه خود اين سفر با توجه به پيشينه روابط دو كشور در سال‌هاي اخير نيز يك دستاورد است و مي‌تواند سرآغاز جديدي در روابط دو كشور باشد.

 

ماه رویان شماره : 326