Logo3
یادگاراقتصادی اجتماعی  دولت نهم و دهم

در یک دهه گذشته با کاهش ارزش پول ملی، گسترش بیکاری و کاهش درآمدهای حاصل از فروش نفت و فرآورده‌های نفتی و دیگر محموله‌های صادراتی، فقر به عنوان مهم‌ترین مساله اقتصادی کشور توسعه و گسترش روزافزون یافت و در واقع کارنامه عملکردی دو دولت گذشته در تامین نیازهای رفاهی بخش قابل توجهی از جامعه را با شکست مواجه کرد. به بیانی دیگر، آنچه تحت عنوان فقر در جامعه زندگی جمعیتی نزدیک به 15 میلیون نفر را تهدید می‌کند، یادگار و سوغاتی برنامه‌های اقتصادی یک شبه و غیرکارشناسی مدیران اقتصادی در دولت گذشته است؛ یادگاری که گرچه اقتصادی است اما اثرات اجتماعی فراوانی از خود به جای گذاشته است.

یکی از اثرات اجتماعی این قضیه افزایش نرخ بیکاری است که در مورد نرخ بیکاری در جامعه امروز کشور ایران و ارتباط آن با فقر می‌توان گفت توزیع ناعادلانه درآمد که نتیجه آن افزایش فاصله بین فقر و غنا است و باعث گردید تا در دولت نهم و دهم شکاف عظیم طبقاتی درجامعه به وجود آید.
اختلاس هزاران میلیارد تومان که توسط تعداد معدودی صورت گرفت، بسیاری از آحاد جامعه به‌ویژه تولیدکنندگان یا کسانی که وام‌های بسیار ناچیز نظیر ازدواج و مسکن نیاز داشته‌اند را از دریافت وام محروم ساخت. این کساد گسترده اقتصادی یکی از دلایل مهم گسترش فقر درکشور و درطول حیات دولت قبل بود.

حقوق زیر دو میلیون و سیصد یعنی خط فقر


اما مرکز پژوهش‌های مجلس در یکی از جدیدترین بررسی‌های خود اعلام کرده که حقوق زیر دو میلیون و 300 هزار تومان یعنی خط فقر. این در حالی است که پژوهشکده مرکز آمار هم در گزارشی مبسوط خط فقر را در دوره 10‌ساله سال‌های 83 تا 92 مورد بررسی قرار داده است. اگرچه نمی‌توان رقم مشخصی را به عنوان یک خط فقر عمومی در کل ایران اعلام کرد و خط فقر از جایی به جای دیگر متفاوت است اما در این گزارش پژوهشکده مرکز آمار بسیاری از حقایق روشن شده است.
خلیل حیدری، استاديار موسسه مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی و مجری طرح مطالعاتی بررسی خط فقر در مرکز آمار از افزایش 24 درصدی خط فقر در ایران خبر داده و گفته خط فقر غذایی و غیرغذایی سرانه بر حسب سال و ماه در فاصله زمانی ۸۳ تا 92 کمی بیش از 5.6 برابر شده است.
وی در توضیح روند افزایش خط فقر گفته است: بر اساس آخرین مطالعه خط فقر سرانه/ سالانه شهری در سال 83 حدود 457 هزار و 800 تومان بوده، در حالی که در سال 92 به سه میلیون و 24 هزار و ‌100 تومان افزایش یافته است. در حقیقت این آمار نشان می‌دهد در سال 92 خط فقر مطلق برای هر نفر ماهانه 252 هزار تومان بوده و برای یک خانواده چهار‌نفره حدود یک میلیون تومان بوده است. این رقم خط فقر مطلق را نشان می‌دهد که یک خانواده از حداقل امکانات در حد اینکه غذایی در طول روز استفاده کرده و دارای سرپناه باشد، باید چنین درآمدی به طور میانگین در سطح کشور داشته باشد.
حیدری همچنین ادامه داده است: این بررسی‌ها نشان می‌دهد تامین 2300 کالری برای هر یک از افراد خانوار در سال منجر به افزایش هفت‌برابری در فاصله زمانی ۱۰ سال شده است. این افزایش به نسبت کمتری در خط فقر غیرغذایی سرانه/سالانه در فاصله زمانی سال‌های 83 تا ۹۲ بوده است. خط فقر غیرغذایی سرانه/سالانه در فاصله زمانی ۱۰ سال مذکور شش برابر شده است. در مجموع خط فقر غذایی و غیرغذایی سرانه بر حسب سال و ماه نیز روندی افزایشی داشته است و در فاصله زمانی ۸۳ تا 92 کمی بیش از 5.6 برابر شده است.

خط فقر در مناطق روستایی


اما خط فقر در مناطق روستایی هم بررسی شده است. وی در این مورد هم گفته است: بر اساس این گزارش در مناطق روستایی ایران خط فقر سرانه/سالانه در سال 83 حدود 246 هزار تومان بوده که در سال 92 به یک میلیون و 992 هزار و 900 تومان افزایش داشته است. به عبارت دیگر تامین 2300 کالری برای هر یک از افراد خانوار روستایی در سال منجر به افزایش هشت‌برابری مخارج در فاصله زمانی ۱۰ سال شده است. این افزایش در خط فقر غیرغذایی سرانه/سالانه در فاصله زمانی سال‌های ۸۳ تا ۹۲ نیز مشاهده می‌شود. به طوری که خط فقر غیرغذایی سرانه/سالانه در فاصله زمانی ۱۰ سال مذکور حدود هشت برابر شده است.
در مجموع خط فقر غذایی و غیرغذایی سرانه در جوامع روستایی نیز بر حسب سال و ماه نیز روندی افزایشی داشته که بر اساس این برآوردهای خط فقر در جوامع روستایی، درصد فقرا از حدود 10 درصد در سال 83 به حدود 21 درصد در سال 1392 افزایش یافته است.

روند صعودی شدت فقر در یک دوره ده ساله


همچنین شاخص فقر SST یعنی شدت فقر نیز نشان می‌دهد روند کلی شدت فقر در دوره 10ساله مورد بررسی روندی صعودی داشته است اما ارقام دیگری درخصوص خط فقر تاکنون اعلام شده است. کاظم جلالی، رییس مرکز پژوهش‌های مجلس هم اواخر دی‌ماه با حضور در جمع شورای اسلامی کار و کارگران کشور به حداقل دستمزد 700 هزار تومانی سال 94 اشاره کرده و گفته بود: خط فقر یعنی حقوق زیر دو میلیون و 300 هزار تومان و با دستمزد فعلی امکان گذران زندگی فراهم نیست.
در هر حال سیاست‌های غلط اقتصادی اجتماعی دولت قبل باعث شد تا در یک دوره چند ساله قدرت خرید اکثر اقشار جامعه کاهش یابد و خطی به نام فقر دایم به زندگی شان سرک کشد، مطالبات اقشار کم‌درآمد برای بهبود سطح رفاه زندگی‌شان بالا رود و گردی از فقر به سر و صورت درصد بالایی از مردم کشور پاشیده شود. درآمدهایی که به اندازه معیشت‌ها نبود و حداقلی زندگی را تامین نکرد و باعث شد تا هنوز هم اثرات خود را به عنوان یک یادگاری در زندگی اقشار مختلف جامعه ایران حفظ کند.

 

ماه رویان شماره : 322