Logo3
طوفان شبکه‌های مجازی در انتخابات مجلس

اغراق نیست اگر بگوییم دست‌کم یکی از موثرترین بازیگران داستان رقابت‌های پرچالش هفتم اسفند، فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی است. داستانی که از حدود دو ماه پیش، به‌صورت جدی آغاز شد و سرانجام در هفتم اسفندماه به پایان رسید و در آن شبکه‌های اجتماعی برای هر دو انتخابات مجلس خبرگان رهبری و مجلس شورای اسلامی، میزبان هزاران میلیارد پیام انتخاباتی بودند به‌گونه‌ای که شاید یکی از مهمترین ابزارهای تبلیغاتی کاندیداهای مختلف، همین شبکه‌ها بود و سرانجام نیز تاثیر خود را بر جای گذاشتند.

البته گویا شبکه‌های اجتماعی، با پایان یافتن انتخابات مجالس پنجم و دهم خبرگان و شورای اسلامی، دست از کار نمی‌کشند و حالا تا روزها میدانی برای اظهارنظرهای مختلف اجتماعی و سیاسی پیرامون نتایج آن نیز خواهند بود. چه آنکه با پایان یافتن رای‌گیری‌ها و آغاز شمارش آرا، این فضاها، محلی برای گمانه‌زنی، نقل اخبار موثق، تحلیل و موضع‌گیری و البته گاها انتشار شایعات مختلف در خصوص نتایج این انتخابات شده بود.
سرانجام با اعلام رسمی نتایج نیز فضای شبکه‌های مجازی تا حدود زیادی رنگ عوض کرد و غالبا به مکانی برای طنزپردازی و البته طعنه‌های سیاسی کاربران پرشمار آن تبدیل شده بود البته در این طنزهای انبوه تلخ و شیرینی که در گروه‌های مختلف مجازی دست به دست می‌شود، همچنان فضای خوشحالی و امید به آینده و تغییر نهفته است و شاید این می‌تواند یکی از جنبه‌های مثبتِ حضور این شبکه‌ها در انتخابات اخیر تلقی شود.

اگر شبکه‌های مجازی را هم از برخی کاندیداها می‌گرفتند ناجوانمردی بود


بهنام، دانشجوی دانشگاه شیراز مانند بسیاری از شهروندان دیگر، همزمان با راه‌رفتن در خیابان، به سختی نگاهش را از گوشی تلفن خود بر می‌داشت.
وی در ارتباط با میزان استفاده‌اش از شبکه‌های مجازی در روزهای اخیر می‌گوید: «واقعیت این است که در چند روز اخیر بیش از آنکه بخوابم یا هر کار دیگری انجام دهم، سر در گوشی و شبکه‌های مجازی داشتم. چاره‌ای هم نیست، سرعت اینترنت پایین است و برای پیگیری آخرین وضعیت انتخابات به آسانی نمی‌توانیم از سایت‌ها استفاده کنیم و در عوض اکثر اخبار و تحلیل‌ها را مستقیما در همین شبکه‌های مجازی دنبال می‌کنم.»
وی که از نتیجه انتخابات در برخی کلانشهرها از جمله شیراز و تهران، خوشحال به‌نظر می‌رسد، تاکید می‌کند: «شایعه شده بود که ممکن است شبکه‌های مجازی فیلتر شود اما در شرایطی که خیلی از افراد و کاندیداها، شرایط لازم و اولیه را برای تبلیغات و اطلاع‌رسانی از دست داده بودند اگر شبکه‌های مجازی را هم از آنها می‌گرفتند اوج ناجوانمردی بود.»

بخشی از مشارکت در انتخابات مرهون شبکه‌های مجازی بود


یک شهروند دیگر مقیم تهران می‌گوید کاندیدای او پیروز انتخابات نشده است اما با تاکید بر تاثیرات خوب شبکه‌های مجازی در انتخابات اخیر، می‌گوید: «برای من معیار اصلی، حضور مردم پای صندوق‌های رای و تایید نظام مقدس جمهوری اسلامی بود. زیاد تعصبی به افراد ندارم اما مشارکت مردم در انتخابات برایم حیاتی است چون عملا نشانه اعتقاد مردم به نظام جمهوری اسلامی ایران است.»
جواد معتقد است که بخش عمده‌ای از شور انتخاباتی و حضور مردم پای صندوق‌های رای مرهون شبکه‌های مجازی است و نباید یک‌طرفه و منفعت‌طلبانه در مورد آن قضاوت کرد.

شایعه‌پراکنی زیاد در فضای مجازی آزاردهنده است


لیلا نیز شهروندی در شهر یاسوج است که ادعا می‌کند تقریبا تمام پیگیری‌های انتخاباتی‌اش از طریق شبکه‌های مجازی بوده است. وی البته به شدت از شایعه‌پراکنی‌های گسترده در انتخابات اخیر گلایه دارد و تاکید می‌کند: «حجم شایعات بسیار زیاد بود و این باعث شده تا خیلی از اخبار را باور نکنم. حتی اخبار درستی را هم که منتشر می‌شد با تردید به آنها نگاه می‌کردم از این لحاظ احساس خیلی بدی داشتم.»
این شهروند می‌افزاید: «البته در مورد شایعه‌پراکنی‌ها باید بپذیریم بسیاری از ما جنبه استفاده از این فضاهای مجازی را نداریم و متاسفانه به حقوق افراد دیگر توجه نمی‌کنیم. مثلا شاید آن کسی که یک خبر سیاسی و انتخاباتی را در روزهای اخیر دستکاری می‌کرد و بعد در گروه‌های مختلف منتشر می‌کرد هرگز فکر این را هم نمی‌کرد که ممکن است این خبر چه تاثیرهایی روی افرادی که در سر دیگر این شبکه‌ مجازی قرار دارند، می‌گذارد.»

برکت فضای مجازی در رفع موقت بیکاری در کشور!


سلمان که یکی از فعالان پرکار شبکه‌های مجازی در دوران انتخابات بود به طنز از برکت اقتصادی این شبکه‌ها برای خود می‌گوید: «خدا خیر دهد آن که شبکه‌های مجازی را اختراع کرد! بیش از دو سال است که بیکاری مرا رنج می‌دهد اما حداقل در این دوران انتخابات بخشی از هزینه‌ تبلیغاتی یکی از کاندیداها هم به من رسید و در واقع حداقل برای چند وقتی از بیکاری درآمدم و یک شغلی برای خودم دست و پا کردم!»
وی البته در ارتباط با درآمدش از این راه تاکید می‌کند: «در این ایام برای تبلیغات یکی از کاندیداها اکثر وقت شبانه‌روزم را در شبکه‌های مجازی و اینترنتی می‌گذراندم و مطمئنم یکی از دلایل اصلی پیروزی او همین شبکه‌های مجازی بود. بنابراین قطعا پولی که من گرفتم در ازای زحمتم بوده و کاملا به‌حق بوده است!» سلمان به شوخی فضای مجازی را یکی از گزینه‌های مناسب برای رفع بیکاری در کشور معرفی کرد!

ایرادی در ورود مسایل سیاسی به شبکه‌های اجتماعی نیست


یک مدرس دانشگاه و کارشناس مسایل اجتماعی در رابطه با نفوذ گسترده مسایل سیاسی به حوزه شبکه‌های اجتماعی می‌گوید: «اساسا کارکرد شبکه‌های اجتماعی همین سهولت در روابط اجتماعی است حال اینکه اگر دستمایه‌ این روابط، سیاسی، اقتصادی، تفریحی و یا هر محور دیگری باشد بیشتر به زمان استفاده از آن بستگی دارد.»
رضایی در ارتباط با گستردگی حوزه‌های محتوایی در شبکه‌های اجتماعی نیز معتقد است: «ممکن است بسیاری نگران ورود مسایل مختلف به شبکه‌های اجتماعی باشند اما شاید یک دلیل این نگرانی، به تعریف نادرست آنها از حوزه‌ اجتماعی برگردد کسانی که از این موضوع نگران هستند باید بدانند که حوزه مسایل اجتماعی محدود نیست و عملا تمام مسایلی که به نحوی با اجتماع و شهروندان یک جامعه مربوط است می‌تواند به شبکه‌های اجتماعی ورود کند.»

ترس صاحبان قدرت سیاسی از فضای مجازی، کاذب است


داوودی، دانش‌آموخته جامعه‌شناسی نیز پیرامون استفاده گسترده از شبکه‌های اجتماعی در دوران انتخابات تاکید می‌کند: «گستردگی پیام‌های سیاسی در این دوره زمانی مقطعی است و به‌دلیل شرایط خاص انتخابات بود اما به‌هرحال موضوعی نیست که جای نگرانی داشته باشد.»
وی اضافه می‌کند: «البته تردیدی نیست که در مقام قدرت، برخی از جریان‌ها محافظه‌کارانه از گسترش نفوذ شبکه‌های مجازی هراس دارند اما این ترس صاحبان قدرت کاذب است و عملا جریان‌های حاکم در فضای سیاسی و اجتماعی خود نیز می‌توانند به‌جای نگرانی و تقابل، از این فرصت‌های طلایی در دل جامعه بهره ببرند.»

بداخلاقی، بخشی از رفتارهای فضای حقیقی ما هم هست


رحیمی، یک استاد دیگر دانشگاه نیز پیرامون شایعه‌پراکنی و بداخلاقی‌هایی که برخی افراد در شبکه‌های مجازی انجام می‌دهند، معتقد است: «در مورد خطاهایی که افراد در شبکه‌های مجازی انجام می‌دهند نباید تقصیر را بر گردن شبکه‌های مجازی بگذاریم. دروغ گفتن، شایعه‌پراکنی و بداخلاقی بخشی از رفتارهای ما در فضای حقیقی جامعه‌مان هم هست و فضای مجازی هم در برخی مسایل تنها واقعیت‌های درون جامعه را تکرار می‌کند.»
وی ادامه می‌دهد: «از لحاظ اصولی و علمی نیز راه کنترل این رفتارها در جامعه با محدودیت‌های بیشتر نیست چرا که محدود کردن عملا تلاش برای پاک کردن صورت مساله تلقی می‌شود و کارساز نخواهد بود. بلکه باید با روش‌هایی دیگر از جمله فرهنگ‌سازی وارد شد که اتفاقا همین فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی از جمله ابزارهای اصلی و مفید برای فرهنگ‌سازی محسوب می‌شوند.»

هراس از خشم بیشتر جریان بازنده علیه فضاهای مجازی


واقعیتی که نمی‌توان انکار کرد این است که شبکه‌های مجازی دست‌کم در انتخابات اخیر، بسیار بیش از آنکه در خدمت جریان حاکم فعلی در مجالس خبرگان رهبری و شورای اسلامی قرار گرفته باشد، ابزاری کارساز و مفید برای جریان مقابل آن بود اگرچه شاید در شرایطی که این جریان، از بسیاری از تریبون‌های رسمی و غیررسمی محروم شود چاره‌ای هم برای او به‌جز استفاده از این میدان باقی نمانده باشد اما هرچه باشد در اینکه صاحبان قدرت در مجالس چهارم خبرگان و نهم شورای اسلامی، قافیه را در فضای مجازی و رسانه‌های غیردولتی و غیرحاکمیتی باخته‌اند، تردیدی نیست.
حال در این وضعیت برخی نگران خشم بیش از پیش این جریان در تقابل با شبکه‌های مجازی و تکنولوژی‌های مدرن هستند. رفتارهای تندتر این جریان‌ها برای پاک کردن صورت مساله، چندان دور از ذهن نیست
اما یک فعال سیاسی در این زمینه تاکید می‌کند: «خیلی بعید است که چنین اتفاقی بیفتد. به‌نظر می‌رسد با گذشت زمان، همه افکار و جریان‌ها به این باور رسیده‌اند که ابزارهای ارتباطی افراد را در جامعه نمی‌توانند زیاد محدود کنند. همه ما می‌دانیم که تکنولوژی‌ها و فضاهای جدید و فعلی، بخشی از واقعیت زندگی امروز ما در کشور عزیزمان شده است و افراد و جریان‌های خاص را قدرت مقابله با این خواست جامعه‌محور نیست.»
با تمام این تفاسیر، اگرچه ممکن است تاثیرات چشمگیر این شبکه‌ها و فضای مجازی بر نتیجه انتخابات هفتم اسفندماه، خشم برخی از افراد و جریان‌ها را در پی داشته باشد اما به‌نظر نمی‌رسد اراده و البته توانایی لازم برای حذف همه مجال‌های شهروندان یک جامعه برای افزایش دامنه حضور خود در دنیای اطراف وجود داشته باشد.
بر این اساس پیش‌بینی می‌شود نقش شبکه‌های اجتماعی و فضاهای مجازی و اینترنتی، در آینده ایران بیش از این نیز اهمیت پیدا کند و این شبکه‌ها علاوه بر محبوب‌تر شدن روزافزون خود، نقش کلیدی‌تری را در تحولات مختلف از جمله اجتماعی و سیاسی ایفا کنند.

 

ماه رویان شماره : 325