Logo3
فرجــام پر پیچ و خم برجــام

به اعتقاد بسیاری از کارشناسان، به فرجام رسیدن برجام به منزله سوت آغاز ماراتنی سخت و نفس‌گیر برای دولت روحانی است که امکان دارد به اندازه روند حصول توافق هسته‌ای پیچیده باشد؛ حقیقتی که خود روحانی نیز به آن اعتقاد دارد و می‌گوید حفظ دستاوردهای برجام از به دست آوردن توافق آن سخت‌تر است.


روحانی که اینک سرخوش از تحقق یکی از مهمترین وعده‌های انتخاباتی خود، نیم نگاهی هم به انتخابات مجلس و ترکیب احتمالی آن دارد؛ بیشتر از هرکسی می‌داند اجرای برجام بر متغیرهایی چون افکار عمومی، معادلات داخلی حکومت، انتخابات آینده، وضعیت منتقدان حکومت، فضای روابط خارجی و سرانجام وضعیت اقتصادی کشور چه تاثیری شگرفی می‌گذارد.

فراهم سازی شرایط جدید برای تعامل با غرب


اما این اتفاق تاثیرگذار از نگاه تحلیلگران مسایل سیاسی نیز دور نمانده است. بسیاری از این تحلیگران بر این باور هستند که روحانی پس از کسب این موفقیت بزرگ، اکنون سوار بر موج افکار عمومی جامعه است. البته روحانی خوب می‌داند که حتی در این شرایط هم باید کماکان، حساب ایالات متحده را از سایر کشورها مستثنی کند. اجرای توافق هسته‌ای، در کوتاه مدت یا حتی میان مدت محبوبیت دولت حسن روحانی را افزایش می‌دهد.

نوع جدیدی از احساس غرور ملی


از بعد روانی، مذاکره موفق دیپلمات‌های ایرانی با نمایندگان قدرت‌های بزرگ جهان، «نوع جدیدی» از غرور ملی را ایجاد کرده که افکار عمومی ایران، پیش‌تر با آن آشنا نبوده است. از بعد عملی اما این توافق در طیف وسیعی از شهروندان انتظار بهبود ملموس در وضعیت معیشتی را ایجاد می‌کند؛ انتظاری که مسئولان دولت حسن روحانی از طریق تاکیدهای مکرر بر تاثیر تحریم‌ها بر زندگی مردم، در افزایش آن نقش تعیین‌کننده‌ای داشته‌اند.
با این حال شاید شتاب و میزان تغییر در وضعیت زندگی ایرانیان که بخش مهمی از آن در عوامل ساختاری ریشه دارد، در حد انتظارات ایجاد شده 0نباشد. در چنین فضایی محبوبیت دولت روحانی در بخشی بزرگ از جامعه، به شدت تحت تاثیر میزان تغییرات معیشتی در فضای بعد از تحریم‌ها قرار می‌گیرد.
همزمان، بخش‌هایی از جامعه نیز از دولت حسن روحانی انتظار دارند که پس از به نتیجه رساندن اولویت اصلی خود، تلاش بیشتری برای تحقق وعده‌های انتخاباتی خود در زمینه‌های اجتماعی و سیاسی انجام دهد. محبوبیت دولت در میان این بخش نیز کاملا تحت تاثیر میزان تغییرات سیاسی و اجتماعی در فضای جدید خواهد بود.

فشارهای سیاسی


روحانی که بیش از هرکسی می‌داند که موفقیت دولت در به فرجام رساندن برجام بیش از هرچیز مرهون راهنمایی و تدابیر مقام معظم رهبری است، در فضای پسابرجام با چالشی به نام دلواپسان روبرو است. این عده که عادت دارند همه چیز را به ارزش‌ها گره بزند، بدون شک در این ایام منتظر کوچکترین اتفاق هستند تا به وسیله آن از کاه و کوه بسازند و دولت روحانی را با چالش روبرو سازند.
هرچند روحانی دو سال گذشته فشارهای ناشی از این افراد را تحمل کرده اما به نظر می‌رسد با نزدیک شدن به فصل انتخابات مجلس و پس از آن ریاست جمهوری، این فشار در قالب های مختلف بیش از پیش شود.
در مقابل اما با نهایی شدن برجام، یک اتفاق خوب نیز برای روحانی در فضای سیاسی داخل کشور رخ داده است. آن دسته از اصولگرایان نظیر طیف علی لاریجانی، ناطق نوری و حتی سردار فیروزآبادی که حامی مذاکرات هسته‌ای بوده‌اند، اکنون با مواضع قوی‌تری به حمایت از دولت خواهند پرداخت؛ هرچند رییس دولت یازدهم می‌داند که این عده هیچ تضمینی برای حمایت بلند مدت از دولت به وی نداده‌اند.

تاثیر برجام بر انتخابات


هرچند توافق هسته‌ای، باعث افزایش محبوبیت حامیان حسن روحانی در انتخابات مجلس آینده شده است اما با توجه به اعلام نتایج بررسی صلاحیت نامزدها در هیات‌های اجرایی معلوم نیست چه تعداد از این حامیان، جواز حضور در انتخابات را پیدا می‌کنند؛ چالشی که روحانی به خوبی به آن آگاه است و قول داده از تمام ظرفیت‌های قانونی خود برای مرتفع کردن دغدغه حامیانش استفاده کند.
اما احتمالا به دست آمدن توافق هسته‌ای از هم اکنون اصولگرایان مخالف روحانی را نگران انتخابات ریاست‌جمهوری آینده می‌کند؛ انتخاباتی که در آن علاوه بر حسن روحانی، محمدجواد ظریف هم شانس نقش‌آفرینی موثر را خواهد داشت.

روحانی و روابط دیپلماتیک


«مذاکره هسته‌ای با آمریکا به معنی دوست شدن با این کشور نیست اما اگر این مذاکره به نتیجه برسد، ممکن است بتوان در موضوعات دیگر هم با آنها گفت‌وگو کرد.»
این عین جملات مقام معظم رهبری در مشخص کردن مسیر ارتباط دیپلماتیک دولت با آمریکا است. برخی کارشناسان معتقد هستند که در شرایط کنونی این احتمال برای دولت روحانی وجود دارد که زمینه نوعی همکاری با ایالات متحده در موضوعی دیگر، مثلا در مبارزه با داعش، برایش فراهم شود.
این در شرایطی است که در آمریکا مخالفان تنش‌زدایی با ایران از جمله حلقه‌های نزدیک به اسراییل و عربستان سعودی تلاش‌های خود را دو چندان کرده‌اند که همکاری‌های محدود واشنگتن با تهران را محدودتر کنند. محدودیت‌هایی که به نظر می‌رسد در صورت به قدرت رسیدت جمهوری خواهان بیش از پیش نیز شود.

ترس از بروز فساد


سرازیر شدن پول حاصل از لغو تحریم‌ها به کشور، اتفاقی است که بسیاری از آن به عنوان یکی دیگر از چالش‌های پیش روی روحانی در فضای پسا برجام یاد می‌کنند.هرچند قرار است بخش اعظمی از دارایی‌های بلوکه شده ایران در زمان تحریم به صورت غیر نقدی وارد کشور شود اما به نظر می‌رسد روحانی باید چهار چشمی وارد شدن ریال به ریال این پول‌ها را کنترل کند تا ورود آن، زمینه را برای ایجاد فسادهایی شبیه به فسادهای مالی دوران پیش از او فراهم نکند.
دولت روحانی که در گذشته برای جبران کاهش درآمد خود بودجه پروژه‌های زیربنایی را کاهش داد، اعلام کرد که بخشی از درآمد حاصل از رفع تحریم‌ها را به جبران همین کاهش اختصاص می‌دهد. از سوی دیگر، طبیعتا لغو تحریم‌ها دست دولت را در تامین خدمات و کالاهای مصرفی بازتر می‌کند، سرمایه‌گذاری خارجی در ایران را افزایش می دهد و بر رشد اقتصادی تاثیر مثبت خواهد داشت.

ماه رویان شماره : 319