Logo3
Music
ماه‌رویان-

بیش از 18 ماه از زمانی که مجلس به علی جنتی اعتماد کرد تا پسر دبیر شورای نگهبان قانون اساسی به عنوان وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی معرفی شود، می گذرد. 18 ماهی که وی از آن به عنوان زمانی برای نزدیک شدن بیش از پیش به اصحاب هنر و لمس مشکلات آن‌ها یاد می‌کند اما حوزه هنر در این 18 ماه شاهد حواشی زیادی بوده است؛ حواشی که دود ناشی از آن اثری جز به قهقرا رفتن هنر ایرانی- اسلامی نخواهد داشت.

 

داستان علی جنتی


علی جنتی 66 ساله که همچون بسیاری از مسئولان بلندپایه نظام فارغ‌التحصیل مدرسه حقانی است، در حالی به پیشنهاد رییس‌جمهور و با صدور رای اعتماد بهارستان‌نشینان، سکان فرهنگ کشور را به دست گرفت که در دوره پیش از وی، محمدحسین صفارهرندی و سیدمحمد حسینی عملکرد متفاوت با وی داشتند. عملکردی که به اعتقاد برخی از اهالی هنر بیشتر گرایش ارشادی داشت تا فرهنگی.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی کنونی که تحصیلات حوزوی خود را به مدت 10 سال از محضر استادان بزرگ حوزه در زمینه ادبیات عرب، منطق، ‌فلسفه، اقتصاد اسلامی، فقه و اصول در مدرسه‌ای که شهیدبهشتی و شهیدقدوسی آن را بنا نهاده بودند، فرا گرفت.


پس از پایان سطح، دروس خارج فقه و اصول را نزد حضرات آیات شبیری زنجانی، یوسف صانعی و آذری قمی گذراند تا پس از آن به‌عنوان یک نیروی فرهنگی در پست‌های مختلف به ایفای نقش بپردازد.
گرچه نمی‌توان جنتی را در گروه‌بندی‌های سیاسی، در طیف خاصی قرار داد اما نگاه‌های متفاوت و نواندیش وی به مقوله فرهنگ و هنر از او چهره‌ای متفاوت با مقبولیتی خاص در بین اهالی این حوزه ساخته است.
معرفی جنتی
از همان ابتدای معرفی جنتی به‌عنوان وزیر پیشنهادی رییس‌جمهور برای حضور در وزارتخانه فرهنگ و ارشاد اسلامی، سیگنال‌های مخالفت از سوی کسانی که بعدها این سیگنال‌ها را به تمامی بدنه دولت منتشر کردند،
مشاهده شد.
در روز رای اعتماد مجلس به دولت، نماینده مردم مشهد در مجلس شورای اسلامی در قامت مخالف جنتی قیام کرد و از پشت تریبون مجلس گفت: وزارت ارشاد از مراکز حساس و بزرگ فرهنگی است که در جنگ، صلح، تهدید و ستیزها موثر است؛ لذا مسئولیت محافظت از دین و فرهنگ را بر عهده دارد.
کریمی قدوسی بازگشت به آنچه او از آن به نام دوران اصلاحات آمریکایی و دوره کارگزاران نام برد را ضدمعنای اعتدال دانست و گفت: تهاجم فرهنگی در برنامه آقای جنتی پررنگ مطرح نشده است و باید خیلی قوی‌تر به این مسایل پرداخته می‌شد. وی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی را محلی برای بروز فاجعه‌های گوناگون در گذشته دانست و خطاب به جنتی گفت: باید حواستان را جمع کنید.
نگرانی رسایی
در آن جلسه نماینده مردم تهران نیز که بعدها پیشنهاد محرومیت رییس‌جمهور از تصدی تمام پست‌های دولتی را مطرح کرد نیز به‌عنوان مخالف حضور جنتی در وزارت فرهنگ وارشاداسلامی به ایراد سخن پرداخت.
حمید رسایی به صحبت‌های خود جنتی مبنی بر نزدیکی فکریش با آیت‌ا... هاشمی استناد کرد تا از این نزدیکی فکری وزیر پیشنهادی با رییس مجمع تشخیص مصلحت نظام به‌عنوان نقطه ضعف پسر آیت‌ا... جنتی یاد کند اما در چنین فضایی علی جنتی با
234 رای موافق مجوز حضور در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی را به دست آورد تا در 11 دوره ریاست‌جمهوری گذشته نهمین وزیر فرهنگی باشد که بیشترین رای اعتماد مجلس را به خود اختصاص داده است.
جنتی که تفکرات خاص خودش را داشت، از همان ابتدا با طرح این موضوع که مسایل فکری موروثی نیست به کارهایی مانند پشتیبانی از شبکه‌های اجتماعی، بازگشایی خانه سینما، نزدیکی به اهالی به عزلت رانده شده هنر و باز کردن فضای بسته وزارتخانه پرداخت.
کارت زرد دلواپسان
همان‌طور که پیش‌بینی می‌شد، اقدامات جنتی به مذاق نمایندگان منتسب به جبهه پایداری خوش نیامد تا زنگ استیضاح خیلی زود برای وزیر روحانی به صدا درآید. اولین اظهارنظرها در خصوص استیضاح علی جنتی، در اوایل سال 93 مطرح شد و جبهه پایداری و نماینده مجلس عضو این جبهه یعنی حمید رسایی، اصلی‌ترین دنبال‌کننده استیضاح جنتی لقب گرفتند.
رسایی که توانسته بود امضاء 50 نماینده برای طرح استیضاح جنتی را اخذ کند با در اولویت قرار گرفتن استیضاح وزیر علوم ترجیح داد به سراغ فرجی‌دانا برود و تا مدتی جنتی را به حال خود رها کند. این در حالی بود که علی جنتی روز 17 دی 92 کارت زرد 97 نفر از نمایندگان مجلس را که از جیب رسایی بیرون آمد،
مقابل خود دیده بود.
موج مخالفت با کنسرت‌ها
اما این پایان داستان نبود؛ مدتی بعد موج مخالفت با برگزاری کنسرت‌هایی که وزارت ارشاد مجوز آن‌ها را صادر می‌کرد به‌صورت اپیدمی در شهرهای مختلف به حرکت درآمد تا حوزه فرهنگ و ارشاد با چالش و
بحران جدیدی روبه‌رو شود.
در ابتدای به راه افتادن این موج، سخنگوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از بروز برخی از آنچه وی هنجارشکنی و تندروی معرفی می‌کرد، ابراز گله‌مندی نمود و با انتقاد از برهم‌ زنندگان
کنسرت‌های مجوزدار در شهرهای مختلف گفت: به این اتفاقات گله‌مند هستیم و معتقدیم وقتی کنسرتی مراحل قانونی خودش را طی می‌کند و از نهادهای ذی‌ربط مجوز می‌گیرد، دلیلی بر لغو آن نباید وجود داشته باشد.
اما در حالی که جرقه به تعطیلی کشاندن کنسرت‌های موسیقی در اسفند 92 خورده بود، با ادامه روند تعطیلی زنجیره‌وار کنسرت‌ها در شهرهای مختلف، کنسرت همایون شجریان نیز در شهر اصفهان تعطیل شد تا این بار سریال تعطیلی کنسرت‌ها در شهری جز قم، مشهد و شیراز رخ دهد.
واکنش متفاوت مدیر کل اصفهان
قضیه از این قرار بود که عده‌ای در اعتراض به حضور سه زن نوازنده روی سن، در سانس اول به سالن کنسرت شجریان وارد می‌شوند و پس از ایجاد وقفه‌ای چند دقیقه‌ای در اجرای کنسرت، موجب بروز سرو صدا در مکان برگزاری این برنامه می‌گردنند اما پس از وقوع این اتفاق؛ مدیرکل اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی استان اصفهان که اتفاقا خود از روحانیون ملبس و معمم است، دست به قلم می‌شود و بیانیه‌ای کاملا متفاوت صادر می‌کند. حجت‌الاسلام ‌والمسلمین محمد قطبی در این بیانیه با دعوت از معترضین به گفت‌وگو و تمکین از قانون خطاب به آنان می‌گوید:
«از دور بانگی شنیدند، نفس‌زنان دویدند، چیزی ندیدند، خجالت کشیدند. همیشه لازم نیست برای مدیریت دنیای مدرن از سنت عبور کرد، بلکه گاه می‌توان با بهره‌گیری از سنت، مدرن را مدیریت کرد. نسل نوخاسته در فضای وایبر، اندروید، ماهواره، گجت و اپلیکیشن زندگی می‌کند و بسیاری از سنت‌ها و آیین‌های نسل پیش از خود را ندیده و با آن غریبه است تا جایی که گاه گذشته را در تعارض با خواسته‌ها و تمایلات امروز خود می‌پندارد.
این، نه از خیره‌سری این نسل بلکه از ضعف مدیریت ما یعنی نسل پیشین است که زیبایی‌های سنت را در صندوقچه‌های چوبی مخفی کرده و هرگز اجازه ندادیم فرزندانمان با آن آشنا شوند. موسیقی سنتی، بومی و محلی ایران که نه یک سر و گردن بلکه تمام قامت از موسیقی غربی بلندتر و راست‌قامت‌تر است؛ با همین رفتارهای بچه‌گانه ما به حاشیه رفته و جوانان و نوجوانان که مورد هجوم بی‌وقفه آهنگ و موسیقی غرب و غربی واقع‌شده‌اند، نه پناهگاه سنتی موسیقایی مناسبی دارند و نه طاقت پرهیز از موسیقی بیگانه.
امروز تنها راه مدیریت ذائقه موسیقایی نسل نوخاسته، بهره‌گیری از موسیقی بومی و محلی است؛ همان که سال‌های سال با آواز پیشکسوتان این مرز و بوم تا بلندای تاریخ ایران‌زمین قد کشیده است. از لالایی مادران تا سنج و دهل عزاداران و از نی کسایی تا آواز تاج، از ربنای شجریان تا ایران ایران رویگری، از نقاره و کرنای حرم رضوی تا ترمپت و دمام تعزیه، همه و همه نشان از پشتوانه قوی و ساختاری استوار دارد. نوای گلوی همایون شجریان یکی از قله‌های موسیقی سنتی معاصر به حساب می‌آید که با آن و نواهای مشابه آن می‌توان ذائقه نسل جوان و نوجوان را دوباره با سنت و گذشته خویش آشنا سازیم و سپر بلایمان باشد در مقابل آنچه از ناکجاآباد بر ما پرتاب می‌شود.
آنان که با اجرای موسیقی همایون شجریان موافق نیستند، یا سنت را نمی‌شناسند یا موج موسیقی مدرن را و یا از قدرت موسیقی سنتی در برابر موسیقی بیگانه بی‌خبرند.
کاش این مدعیان در مقابل مداحی پاپ ذاکر و ذاکرها صف می‌کشیدند و از این‌که ذائقه بچه مذهبی‌های عاشق امام حسین علیه‌السلام آلوده به موسیقی پاپ شود، مانع می‌شدند. کاش اجازه نمی‌دادند ریتم شور عزاداری را به جای تک ضرب پنجه‌پور و سه ضرب حاج‌صادق بگذارند. اجرای همایون شجریان که با حمایت صریح شخص آقای استاندار صورت گرفت، نشانی بود از اقتدار آواز ایرانی و موسیقی محلی، اجرایی بود که با بندبند قوانین کشور مطابقت داشت و حریم‌ها و حرمت‌ها را رعایت کرده بود. آنان‌که اعتراض دارند یا قانون را نمی‌شناسند یا خود را بالاتر از قانون می‌پندارند.
ما معتقد هستیم قانون در نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران برخاسته از شرع و منطبق بر احکام شرعی است و حتی اگر جایی هم کسی تشخیص متفاوت داشته باشد نمی‌بایست در مقابل قانون بایستد و با اردوکشی، یارگیری و تحریک چند جوان ترم اولی روی نیمکت بایستد تا قدش بلند شود.
هرکس، با هر نام و نشانی، با هر قد و قواره‌ای، با هر میزان سوادی، با هر شکل و شمایلی، با هر دغدغه و لق‌لقه‌ای، با هر حامی و پشتیبانی، با هر رنگ و زبانی، حرفی برای گفتن دارد یا احساس می‌کند قانونی زیر پا رفته یا ادعای فهم بیشتری دارد یا نیاز به دیده شدن دارد یا عربده‌ای در گلویش گیر کرده یا اندیشه‌ای در فکرش پنهان شده یا منطقی بر زبانش جاری است؛ بیاید تا باهم گفت‌وگو کنیم.
گفت‌وگو؛ لااقل بنده نه اردوکشی بلدم و نه داد می‌کشم، می‌شنوم و در حد عقل خودم پاسخ می‌دهم. حرف حق را می‌پذیرم و زیر بار زور نمی‌روم. قدم را بلندتر از قانون نمی‌دانم و تفسیر شرع را به اهلش می‌سپارم، نه اجتهاد می‌کنم و نه هیجان‌زده می‌شوم. کاش چهار انگشت فاصله را زودتر طی می‌کردید و قبل از دیدن قضاوت نمی‌کردید، که شرمنده شوید.
شاید حالا فهمیده باشید که «شنیدن کی بود مانند دیدن»
دنبال خواننده زن می‌گشتید، نوازندگان باحجاب دیدید. دنبال رقص و لعاب می‌گشتید، چهار کلام حرف حساب شنیدید و کلاه گشادی سرتان رفت.»
اما نه توصیه مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی مانع از تعطیل شدن کنسرت‌ها شد و نه توضیحات مسئولان وزارت ارشاد.
کنسرت لیان اسفندماه ۹۲(بوشهر)، کنسرت احسان خواجه‌امیری اسفندماه ۹۲(منطقه آزاد اروند)، کنسرت گروه عقیق اسفندماه ۹۲(تهران)، کنسرت وحید تاج اردیبهشت‌ماه ۹۳(یزد)، کنسرت مجید خراط‌ها و امید جهان اردیبهشت‌ماه ۹۳(یاسوج)، کنسرت گروه چارتار اردیبهشت‌ماه ۹۳(اهواز)، کنسرت گروه بادگیر اردیبهشت ۹۳(بندر لنگه)، کنسرت محسن یگانه مردادماه ۹۳(ارومیه)، کنسرت سیروان خسروی شهریورماه ۹۳(سنندج)، کنسرت شهرام ناظری مهرماه ۹۳(نیشابور)، عماد طالب‌زاده دی‌ماه ۹۳(اراک)، کنسرت سیروان خسروی دی‌ماه ۹۳(بوشهر)، کنسرت لیان دی‌ماه ۹۳(شیراز)،‌ کنسرت سیروان خسروی اسفندماه ۹۳(اهواز)، کنسرت گروه پیکلاویه اسفندماه ۹۳(تهران)
این‌ها عناوین کنسرت‌های تعطیل شده‌ای هستند که به نظر می‌رسد تمامی آن‌ها هم با دغدغه‌های مذهبی به تعطیلی کشیده نشده‌اند.
گویی که افرادی همچون شهرام ناظری، همایون شجریان و... ارائه‌دهنده موسیقی فاخر و سنتی ایران زمین هستند.
اما در اسفند 93 هم یکی دیگر از خوانندگانی که به اعتقاد اصحاب هنر، موسیقی‌اش موسیقی فاخر است با تابلو «تعطیل است» در مقابل در ورودی کنسرتش روبه‌رو شد تا علیرضا قربانی هم که در فاصله کمتر از چند روز دوبار کنسرتش به تعطیلی کشیده شده بود، به لیست هنرمندانی که مورد بی‌مهری گروهی که اعتقاد دارند، موسیقی ابزار ابتذال است؛ اضافه شود.
واکنش جنتی
اما پس از آن‌که دلواپسان عرصه هنر صدور مجوز برای تک‌خوانی یک زن را بهانه‌ پایداری بر دلواپسی‌های خود کردند تا بار دیگر به جنتی هجمه وارد کنند؛ این بار این وزیر فرهنگ و ارشاد روحانی که خود پرورش یافته در بیت یک روحانی است در مقام پاسخ‌گویی قرار گرفت.
جنتی در اولین واکنش به برخی دغدغه‌های منسوب به مراجع تقلید با بیان این‌که نگرانی‌های مراجع محترم تقلید قابل درک است و باید به سخنان آنان احترام گذاشت گفت: به مراجع گزارش نادرستی پیرامون تکخوانی زن داده شد.
وی که در حاشیه جشنواره موسیقی فجر سخن می‌گفت، افزود: «برخی از مراجع محترم تقلید براساس گزارش‌های نادرستی که به آنان داده شده بود، اعتراض‌هایی به این ماجرا داشتند که البته نگرانی‌های این مراجع محترم قابل درک است و باید به سخنان آن‌ها احترام گذاشت اما من صریحا می‌گویم به هیچ آلبوم تک‌خوانی زن مجوز نداده‌ایم و هرچه در این زمینه منتشر شده همخوانی بوده است.»
وزیر ارشاد دولت یازدهم تاکید کرد باید به این نکته توجه داشت که احیانا در بعضی موارد خبرهای جعلی و دروغین منتشر می‌شود و در پاسخ به این پرسش که چرا با رسانه‌های انتشاردهنده اخبار دروغین برخورد نمی‌شود، گفت: «با هر دروغ و تحریفی باید برخورد شود ولی این، تنها بر عهده وزارت ارشاد نیست چون برخی از رسانه‌ها و سایت‌های خبری که نسبت به انتشار و تحریف اخبار اقدام می‌کنند، تحت قانون مطبوعات هستند که هیات نظارت بر مطبوعات باید در مورد آن نتیجه‌گیری کند.»
وی هم‌چنین در پاسخ به این سوال که در دولت گذشته آلبوم‌هایی با صدای بانوان منتشر می‌شد ولی از سوی رسانه‌ها چنین برخوردی صورت نمی‌گرفت، بیان داشت: «مواردی در گذشته وجود داشته که در همان آلبوم‌های همخوانی، صدا‌های بانوان بر صدای آقایان غالب بوده ولی در آن موقع قرار نبود اعتراضی شود و حالا قرار بر این است که اعتراض انجام شود.»
واکنش بعدی
اما جنتی که به نظر می‌رسد نوک پیکان مخالفانش را به سمت خود دیده و پیش از این نیز در دیدار با حضراتی همچون آیات عظام جوادی آملی، وحید خراسانی، گرامی، امینی، نماینده آیت‌ا... سیستانی و برخی دیگر از علمای قم ضمن ارایه برنامه‌های وزارتخانه تحت مدیریتش خط بطلانی بر برخی ادعاهایی نظیر نپذیرفتن وی توسط علما کشیده بود؛ این بار در حاشیه همایش ملی اقتصاد هنر بار دیگر در خصوص تعطیلی سریالی کنسرت‌ها با بیان این مطلب که شیوه برخورد با برنامه‌های فرهنگی را تایید نمی‌کنیم، گفت: دست‌اندرکاران این وزارتخانه به ارزش‌های دینی حساس هستند و ملاحظات مذهبی را در صدور مجوز برای برنامه‌های هنری مدنظر دارند.
علی جنتی با اشاره به حساسیت موجود در روند صدور مجوز برای کنسرت‌های مختلف گفت: وزارت ارشاد برای صدور مجوز برگزاری کنسرت‌ها با دقت اشعار را مورد بررسی قرار می‌دهد تا چارچوب نظر در این‌گونه برنامه‌ها کاملا رعایت شود.
وی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی را دستگاه حاکمیت رسمی کشور دانست که حساسیت‌های معقول جامعه را می‌شناسد.جنتی حساب دلسوزان مذهبی را از دلواپسان سیاسی جدا کرد و افزود: با وجود دقتی که در صدور مجوز برای برگزاری برنامه‌های هنری اعمال می‌شود اما در برخی شهرستان‌ها متاسفانه واکنش‌ها و حساسیت‌هایی از سوی برخی ائمه جمعه، مقامات قضایی و افرادی که احساس مسئولیت دینی در جامعه می‌کنند، مشاهده می‌شود زیرا آن‌ها تصور می‌کنند اجرای این نوع برنامه‌ها مغایر با ارزش‌های دینی است.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با تاکید بر این نکته که وزارتخانه مطبوعش به ارزش‌های دینی و مذهبی حساس است، اظهار کرد: همه ما در وزارتخانه می‌کوشیم تا معیار‌ها و ملاحظات مذهبی را در برنامه‌های فرهنگی خود بگنجانیم.
جنتی در عین حال تحریک برخی افراد از طریق سایت‌های خبری و نشریات برای ایجاد موج مخالفت با برگزاری برنامه‌های هنری از جمله کنسرت‌ها را به دلیل وجود انگیزه‌های سیاسی این افراد دانست و گفت: که منشا و دلیل این رفتار برای همگان روشن شده است.
اما جنتی در بخشی از صحبت‌هایش به موضوعی اشاره کرد که کمتر از 24 ساعت بعد واکنش فرمانده سپاه فجر فارس را هم به دنبال داشت.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در بخشی از صحبت‌هایش وزارتخانه متبوعش را دستگاهی حاکمیتی معرفی کرد و گفت: انتظار ما این است هنگامی که یک دستگاه رسمی مجوزی را صادر می‌کند، سایر افراد و دستگاه‌ها با این موضوع به‌صورت قانونی برخورد کنند زیرا همه ما باید تابع قانون باشیم.
این بخش از صحبت‌های علی جنتی بود که واکنش فرمانده سپاه فجر فارس را به دنبال داشت.
سردار غلامحسین غیب‌پرور که تنها یک روز پس از رسانه‌ای شدن صحبت‌های وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی از خود واکنش نشان ‌داد و با بیان این مطلب که با موسیقی فاخر مشکلی نداشته و ندارد، گفت: امروز برخی می‌خواهند با بعضی حرف‌ها و برگزاری کنسرت‌های موسیقی، مردم را سرگرم کنند اما برگزاری هر کنسرتی در شیراز در شان سومین حرم اهل‌بیت(ع) نیست.
وی مجوز وزارت ارشاد به‌منزله قانونی بودن هر کاری تلقی نکرد و گفت: این‌که یک دستگاه مجوزی را صادر کند شاید در بعضی موارد حکم قانونی داشته باشد اما قانون نیست.
در برگزاری کنسرت باید مقتضیات زمانی و مکانی در نظر گرفته شود و بعضی از کنسرت‌ها، موسیقی فاخر نیست،‌ مطرب‌گری است.
غیب پرور معتقد است عده‌ای که در دوران گذشته تار و تنبک داشتند، حالا لباس‌شان و ظاهر را عوض کرده‌اند و با همان تار و تنبک آمده‌اند که موسیقی برگزار کنند.
فرمانده سپاه فارس که وا... را مورد قسم خود قرار می‌داد، مخالفت‌های خود را بر مبنای مسایل سیاسی ندانست و در مقابل این سوال که چرا در دولت گذشته با برگزاری این‌گونه کنسرت‌ها مخالفتی نمی‌کردید، گفت: اگر قبلا هم از وقوع چنین اتفاقی و برگزاری کنسرت موسیقی مبتذلی مطلع می‌شدیم، قطعا این حرف‌ها را می‌زدیم.
در هر حال به نظر می‌رسد این‌گونه اتفاقات و اختلاف‌نظرها و هم‌چنین رفتارهای برخی گروه‌ها و جریان‌های تندرو که از سر دلسوزی یا بی‌اطلاعی هنجارشکنی می‌کنند؛ ضمن وارد کردن لطمات جدی به استمرار برنامه‌های هنری می‌تواند زمینه را برای بروز رفتارهای اخلال‌گرانه، ایجاد چالش در مصالح و منافع کشور و هم‌چنین بی‌اعتبار کردن مجوزهای دستگاه‌های مختلف دولتی فراهم کند.