Logo3
Abolhasan Najafi 600 300

خالق کتاب غلط ننویسیم در سن 86 سالگی درگذشت تا زبان، فرهنگ و ادب پارسی در سوگ یکی از چهره‌های ماندگار خود عزادار شود.
ساعت 14:40روز دوم بهمن مردی روی یکی از تخت‌های بیمارستان مهر تهران جان به جان‌آفرین تسلیم کرد که سال‌های طولانی عمر خود را وقف زبان فارسی کرده بود و از این رهگذر در زنده و بالنده‌ترشدن آن تاثیر فراموش‌نشدنی داشت. هرچند امروز مستقیم یا غیرمستقیم خیلی‌ها از محل تلاش‌ها و پژوهش‌های او در تکلم و نگارش بهره می‌برند اما شاید بسیاری حتی یک بار هم نام بلندآوازه ابوالحسن نجفی را نشنیده باشند.


نگاهی به کارنامه پژوهش‌ها و تالیفات و ترجمه‌های ابوالحسن نجفی بی‌شک این مساله را مشخص می‌کند. یکی از بزرگترین مترجمان زبان فارسی که برخی از ترجمه‌های او مانند ترجمه رمان بزرگ «خانواده تیبو» را می‌توان حتی فراتر از یک رمان و به عنوان الگوی مناسبی برای فارسی‌نویسی درست و اصولی مطالعه کرد، بنیانگذار ویراستاری فنی در ایران که همه اسلوب‌ها و فنونی که اکنون به عنوان متد و روش در این حوزه جمع‌آوری شده حاصل تلاش‌های ایشان در انتشارات فرانکلین است.
علاوه بر همه اینها می‌توان به ابداعات بی‌نظیر او در عروض فارسی اشاره کرد که انقلابی در این زمینه به حساب می‌آمد و منشا بسیاری از اتفاقات و پژوهش‌های فراوان شد و حتی تحسین مدعیان سنتی آن زمان چون پرویز ناتل خانلری را هم در پی داشت. همچنین او یکی از دقیق‌ترین دایره‌ها برای طبقه‌بندی وزن شعر فارسی را تدوین کرده که به دایره نجفی معروف است.
مولف فرهنگ‌نامه بیست جلدی در دست انتشار مشاهیر ایران در خصوص این دانش‌مرد زبان و ادبیات پارسی می‌گوید: نه فوتبالیست بود، نه خواننده! اما ای کاش بود تا الان بیمارستان مهر، پر می‌شد از خبرنگار و هوادار... هرچند که اسیران کمند او کم نبوده و نیستند اما اساسا در این مملکت اگر بخواهی 60 سال در زمین تلاش، بکاری و بدروی و هنگام کوچ‌ات فقط دو خط خبر، سهم داشته باشی که تازه آن هم تا هفته بعد تاب نیاورد، فرمولش
این است که هنرمند و فرهنگفر شوی و این، برای سرزمینی که مفاخره‌اش «هنر نزد ایرانیان است و بس» و «بلند آسمان جایگاه من است» و «ما برای بوسیدن خاک سر قله‌ها، چه خطرها کرده‌ایم» بوده، شعاری است که البته از سقف دهان، بالاتر نمی‌رود!
فرزاد جمشیدی در ادامه می‌نویسد در ایامی هستیم که بیمارستان‌ها آبستن خبر اشکبار مرگ مشاهیر هستند اما بیمارستان‌ها هم باید خوش‌اقبال باشند تا مرگ شخص مشهور، رسانه‌ای شود و چند روز بر صدر اخبار مملکت ما بنشیند! با این حساب، فرق بسیار است در اینکه در بیمارستان «ایرانمهر» رضا احدی، پیشکسوت استقلال، فوت شود یا هوشنگ گلشیری، خالق شازده احتجاب و یا احمد رسول‌زاده، صداپیشه عمرمختار و نقش‌های بی‌شمار!
فرق است میان اینکه در بیمارستان کسری تهران، ناصر حجازی درگذرد یعنی آبی‌پوش پرافتخار یا اکبر خواجویی، کارگردان سریال پدرسالار! فرق است بین اینکه در بیمارستان بهمن تهران، مرتضی پاشایی30 ساله به ایستگاه آخر عمرش برسد یا پدر عود ایران، استاد منصور نریمان 80 ساله!
اختلاف بَیّنی است بین اینکه در بیمارستان آتیه، کاپیتان سرخ‌پوش پرسپولیس، هادی نوروزی، ملک الموت را زیارت کند یا مجری نام‌آور و مستندساز تلویزیون «محمدعلی اینانلو!» اصلا چه فایده از گفتن این تقویم شرمسار درگذشت مشاهیر ایران که طلوع و غروب آفتابش را فوتبالیست‌ها و هنرپیشه‌ها تعیین می‌کنند.

حرف نگارنده و این قلم چیست؟


ابوالحسن نجفی، درس‌آموخته کلاس‌های آندره مارتینه فرانسوی زبان‌شناس پرآوازه و از پیشگامان زبان‌شناسی نقش‌گرا در این کشور عمری را در شناخت خود و دیگران با نبض واژه‌ها سپری کرد.
او که از جعفر آل ابراهیم و پرویز ناتل خانلری و احمد عظیمی و انتشارات نیل، خاطرات بسیار داشت، به جد و جهد و جان می‌کوشید تا کسی، «غلط ننویسد» چرا که این کوهواره زبان و ادبیات فارسی و کارشناس مسلم ادبیات تطبیقی ایران و جهان، اگر چه صاحب نظریه در زمینه وزن شعر فارسی و صاحب یکی از دقیق‌ترین
دایره‌های طبقه‌بندی برای وزن شعر فارسی است که اصالتا به دایره نجفی، معروف است اما درخشان‌تر از همه اینها، مجموعه ارزشمند «غلط ننویسیم» در خاطرها ماندگار شده که اصلی‌ترین، دم‌دست‌ترین و قابل اعتمادترین
مرجع برای نویسندگان و ویراستاران زبان و ادبیات فارسی است و من سر کلاس‌های گویندگی و اجرا، چه خون دلی
می خورم که گوینده و مجری رادیو و تلویزیون ابتدا می‌بایست «مولف» باشد و نه، لااقل تفاوت بین متن خوب و بد را حس کند و بنابراین برای اینکه «غلط نگوید» می‌بایست «غلط ننویسد»... که ان شاء‌ا... نگویند و ننویسند!
این پیام به خاطر این نیست که اطلاعات شخصی و شغلی «مرحوم استاد ابوالحسن نجفی» را به رخ کشد. خودتان اگر اهل تحقیق باشید، می‌روید و می‌خوانید که او «ولتر» را چگونه می‌شناخت و کتاب «ساده‌دل» ولتر را کی و چگونه با مترجم مشهور کشورمان «محمد قاضی»
ترجمه کرد. اینجا قصد ندارم از حلقه ادبی «جنگ اصفهان» و همکاری مرحوم استاد نجفی، با بهرام صادقی و محمد حقوقی بگویم فقط یک خاطره که خودم بی‌واسطه از او شنیدم عرض می‌کنم انتهایش یک گلگی مختصر دارم و نهایتا یک پیام تسلیت و به قول اهل منبر:«عرضم تمام»!
حدود دو سال قبل به دیدار استاد ابوالحسن نجفی رفتم. خودم را معرفی کردم و گفتم چند سال است که مشغول تالیف فرهنگ‌نامه جامع مشاهیر ایران‌زمین هستم که سالیانی است آغاز شده و پژوهشگران زیادی نیز با اینجانب همکاری کرده‌اند. یادم هست پیر زبان‌شناس، خندید و گفت: مشاهیر ایران؟ پس چرا سراغ من آمده‌اید؟ مگر ابوالحسن نجفی هم جزو مشاهیر است؟! او می‌خندید و من، نه!
او جهان مشاهیر را کهکشانی فرض می‌کرد و خود را در آن میانه، ستاره‌ای هم نمی‌دید و من به مجریان، بازیگران، هنرپیشگان و مهم‌تر از همه، مردان مستطیل سبز، فکر می‌کردم که چگونه به مدد دوربین‌های فیلم و عکس و رسانه‌های رنگارنگ، نزد مردمان، مشهور می‌شوند! استاد نجفی از من پرسید: درس چه خوانده‌ای (گویا وزن آدم‌ها را از روی کتاب‌هایی که خوانده‌اند، محاسبه می‌کرد و درست هم همین است)!
گفتم: هم حقوق خوانده‌ام و هم علوم قرآنی... و حیا کردم که در محضرش از لیسانس و دکتری حرفی به میان آورم. فقط با اشتیاق، اضافه کردم: علوم قرآنی را در مشهد مقدس خوانده‌ام نزد بارگاه آفتابی حضرت رضا (ع)... تا اسم امام رضا (ع) را آوردم از جایی که نشسته بود به آرامی تکان خورد و گفت: السلام علیک یا اباالحسن، یا امام‌رضا.... و صدایش لرزید و بغض‌آلوده فرمود: می‌دانی که من زاده نجف هستم. جایی نگفته‌ام اما پدرم مجتهد بود و عالم دین. شاید به خاطر ارادت به امام
علی‌بن‌ابیطالب (ع) مرا هم ابوالحسن نامید.
استاد به من گفت تا به حال این سخن را نه به کس دیگری گفته‌ام نه درخواست امام رضایی خود را جایی مطرح کرده‌ام. آن بزرگوار از من خواست هر زمان به مشهدالرضا(ع) مشرف شدم، هر جای حرم ایستادم که به عالم آل محمد(ص) سلام دهم، به کنیه «ابوالحسن» که رسیدم، ابوالحسن نجفی را یاد کنم.
و من به یادش بودم تمامی این دو سال؛ هم به وقت زیارت امام رضا(ع) و هم در وقت مطالعه کتاب‌های مانا.
یاد این سخنش که با حسرت می‌گفت مونتسکیو گفته من هیچ غمی نداشته‌ام که خواندن یک صفحه کتاب از بین نبرده باشد... می‌گفت خوشبخت هستم از آن جهت که ویکتور هوگو می‌گوید خوشبخت کسی است که به یکی از این دو نعمت دسترسی دارد؛ یا کتاب خوب یا دوستان اهل کتاب... می‌گفت از استاد محیط طباطبایی، نقل است که من نه دهم معلومات خود را از کتاب آموخته ام و یک دهم را از معلم و مدرسه!
استاد ابوالحسن نجفی هم مسافر آخرت شد و همایون بهزادی هم امروز (جمعه دوم بهمن ماه) در گذشت اما واقعا اخبار رسمی کشورمان به کدامیک بیشتر پرداختند؟ به سرطلایی سرخ پوشان پرسپولیس یا پاسبان حریم زبان و ادبیات پارسی، استاد ابوالحسن نجفی؟
خواهرم که از ویراستاران زبده کشور است برایم نوشت: فکر کنم حتی فرشته‌های مقرب خدا هم برای سوال و جوابشان از استاد نجفی، واژه‌هایشان را دست‌چین خواهند کرد!
پایان سخن است و من از بی‌وفایی روزگار، یاد شعر محزون زنده‌یاد دکتر سیدفخرالدین مزارعی افتادم که می‌گفت:
خزان بنشست و گل با بادها رفت
بهار از خاطر شمشادها رفت
ز یاد باغ بوی فرودین‌ها
هوای خرم خردادها رفت
ز یاد باغبانان رنگ گلزار
چو بوی نسترن با بادها رفت
تو گویی گل نه رویید و نه پژمرد
چه آسان می‌توان از یادها رفت
استاد ابوالحسن نجفی، از یادکرد ما بی‌نیاز است. درستی کردار، ادب در گفتار، نظم در کار، خوش‌قولی و انضباط برای هر قرار، ذوق و شعف علمی و ادبی در هر دیدار، دلواپسی برای غلط ننوشتن از سوی مردم این دیار... از وجود او «گل همیشه بهار» پرورش داده است.
نگارنده می‌داند منادای مضاف، همیشه منصوب است. بنابراین باید گفت السلام علیک یا اباالحسن... فقط چون اسم استاد نجفی «ابوالحسن» بوده است، تیتر مطلب را اینگونه انتخاب کرده‌ام. ضمن بیان تسلیت به همه عالمان و ادب‌دوستان ایران و جهان، آرزو می‌کنم خدای بخشنده و کریم، در آغوش آمرزش خود جایش و در بهشت لقای خود، راهش دهد؛ ان شاءا...

ماه رویان شماره : 320