Logo3
 مرگ تدریجی برگ‌های سبز شناسنامه شیراز

هنوز هم حسي دارد بين كوچه‌‌باغ‌هاي شيراز قدم‌زدن. جايي در سايه‌سار درختان چند صدساله، لابه‌لاي ديوارهاي كاه‌گِلي كوتاه كه براي ديدن آنچه پشت خود پنهان كرده‌اند كافي است روي نوك پنجه‌ها بلند شويم. ديوارهايي به ظاهر كوتاه اما با چند قرن قدمت. ديوارهايي كه شالوده‌هايشان را سُست كرده‌اند و با دستي،‌ حتي به نوازش، فرو خواهند ريخت و همراه با آن‌ها تمام خاطرات خوب يك شهر هم آوار مي‌شود.

باغ‌هاي قصردشت، برگي از شناسنامه هويت شهري است. با كوچه‌باغ‌هايي كه برگ‌هاي زيادي از هويت و خاطرات شهر راز را درون خود دارد. كوچه باغ‌هايي كه حالا شمارشان آنقدر زياد نيست كه از خاطر پاك شود. ميانشان گم شوي يا راه در رو نداشته باشي!
كوچه باغ‌هاي قصردشت اين روزها مدام خلوتش را كاميون‌هاي مصالح و اره‌هاي برقي و آتش بر هم مي‌زند. اين روزها، هر روز بوي سوخته تن تازه‌درختي در ازدحام ماشيني شهر، مشامت را پر مي‌كند و اگر خوب سر بچرخاني و دست حائل چشم كني، خاكستري دود را خواهي ديدي كه جايي در همين نزديكي، بيخ گوش باغ‌هاي قصردشت شيراز، به هوا مي‌رود. دودي كه غلظتش رگ‌هاي تنفس شهر را مي‌بندد و به‌زودي آن را به انفاركتوسي سخت دچار خواهد كرد.
باغ‌هاي قصردشت، بخشي از هويت شيراز و ريه‌هاي تنفسي اين شهر محسوب مي‌شوند. فضاي سبزي چندين صد ساله كه حالا نفس خودشان به شماره افتاده است و روزي نيست كه خبر سوختن تن يكي يا زخمي‌شدن تن يكي ديگرشان را نشنويم.
درخت‌هاي سياه‌شده، ديوارهاي كاه‌گِلي فروريخته و علف‌هاي هرزي كه تا بالاتنه درختان بلند بالا، رشد كرده‌اند، ظاهر بسياري از باغ‌هاي قصردشت شيراز را تشكيل مي‌دهد.
هر از گاه ديوار باغي فرو مي‌ريزد و ساختماني نوساز پشت آن سر بر مي‌آورد، درخت‌ها بريده مي‌شوند تا آهن و ساختمان جايگزين‌شان شود و پولي به پولي اضافه شود و تك‌سرفه‌هايش بماند براي شهر!
موضوع باغ‌هاي قصردشت، همواره يكي از مباحث مهم مطرح در سطح دستگاه‌ها و بخش‌هاي تصميم‌ساز بوده است. باغ‌هايي كه حالا به يك سوم وسعت گذشته نه‌چندان دور خود رسيده و اگر براي نجات آن هم انديشه‌اي نشود، باقي‌مانده هم در چند سال آتي، از بين خواهد رفت و جز لكه‌هاي ريز سبز رنگ، هيچ نخواهد ماند.

* خرید 250 هکتار از باغات قصردشت توسط شهردار شيراز


شهردار شيراز، بارها در خصوص خطر نابودي باغ‌هاي قصردشت هشدار داده و كمبود آب و خشكسالي را يكي از بحران‌هاي پيش‌روي اين عرصه‌هاي تأثيرگذار عنوان كرده است.
علي‌رضا پاك‌فطرت با بیان این‌که شهرداری شیراز در تلاش است باغات قصردشت را که بیش از هزار هکتار وسعت دارند، نگهداری و حفظ کند، افزود: شورای شهر شیراز طرح باغات قصردشت را به تصویب رسانده و شهرداری شیراز نیز به‌منظور نگهداری از باغ‌های قصردشت بیش از 250هکتار از این عرصه‌ها را خریداری کرده که این میزان در 500هکتار از باغ‌ها پراکنده است و عملاً 500هکتار از باغ‌هاي شیراز، به طرق قانوني قابل تفكيك نخواهد بود زيرا شهرداري در آن‌ها شريك است.
پاك‌فطرت با تأكيد بر اينكه براي حفظ و نگهداري باغ‌هاي شيراز اولين نكته مهم تأمين آب است، گفت: در گذشته قنات‌هاي خوبي در شيراز بود كه با اتكاء به آن‌ها آب باغ‌هاي قصردشت هم تأمين مي‌شد، اما امروز به هر دليل تنها يك چهارم از اين قنات‌ها باقي مانده و ساخت و سازهاي شمال‌غرب شهر هم باعث كاهش آب چشمه جوشك و به تبع آن آب نهر اعظم كه يكي از منابع اصلي تأمين‌كننده آب باغ‌هاي قصردشت بود، شده است.

* هرج و مرجی که به خشک شدن چشمه‌های قصردشت رسید


شهردار شيراز اعتقاد دارد باغ‌شهرهایی که به‌دلیل هرج و مرج شهری و شهرسازی در اطراف شهرستان شیراز به‌ویژه پشت تپه‌ی مشرف به صدرا ایجاد شدند، برای تأمین آب مورد نیاز خود چاه‌هایی را غیرقانونی حفر کردند که این چاه‌ها سبب کاهش شدید آب چشمه جوشک شده که منبع تأمین آب باغات قصردشت بوده است.
این مسئول با اشاره به این‌که شهرداری شیراز برای تأمین آب مورد نیاز باغ‌هاي قصردشت، تعداد زيادي چاه با اخذ مجوزهاي قانوني حفر كرده است، گفت: بايد راهكارهاي مناسبي براي حفظ باغ‌هاي قصردشت انديشيد، زيرا نگهداري اين عرصه‌ها براي باغ‌داران هم ديگر توجيه اقتصادي ندارد.

* تصميماتي ناکارآمد پشت درهاي بسته


رئيس كميسيون عمران شوراي اسلامي شيراز نيز اعتقاد دارد كه براي باغ‌ها و صاحبان باغ‌هاي قصردشت نمي‌توان پشت درهاي بسته نشست و تصميم‌گرفت.
رضا محمديان با بيان اينكه از 3هزار هكتار باغ‌هاي قصردشت، اكنون حدود هزار و دویست هكتار باقيمانده است، گفت: تصميماتي كه پشت درهاي بسته در هر دستگاه و نهادي براي باغ‌هاي قصردشت گرفته مي‌شود، هر چقدر هم ظاهري زيبا داشته باشد و منافع شهر را تأمين كند، عملياتي نيست.
وي توضيح داد: تصميم‌گيري براي باغ‌هاي قصردشت با حضور نمايندگان باغ‌داران و صاحبان اين املاك بايد انجام شود تا منافع باغ‌داران هم در اين تصميمات به شكلي مناسب، در نظر گرفته شده باشد.
محمديان با قبول اينكه مشكلات فراواني در عرصه حفظ و نگهداري باغ‌هاي قصردشت شيراز وجود دارد، گفت: عمر زياد درختان، نبود آب لازم، اقتصادي نبودن محصولات باغ‌ها و ... از مشكلاتي است كه نگهداري اين عرصه‌ها را فاقد صرفه اقتصادي كرده است.
اين عضو شوراي شيراز با بيان اينكه صاحبان باغ‌ها كه عمري را پاي آن صرف كرده‌اند، بيشتر از هر فرد ديگري براي باغ و درختان آن دلسوزي دارد، اما نمي‌توان با اتخاذ تصميماتي، منافع اين افراد را ناديده گرفت.
محمديان اعتقاد دارد مي‌توان با طراحي فضاي شهري با رويكرد حفظ باغ‌ها، با همراهي باغداران، در مسيري صحيح گام برداشت.
او گفت: اينكه شهرداري ملزم به خريد باغ‌ها شود، مقدور نيست زيرا نه آن ميزان اعتبار وجود دارد و نه مي‌توان تمام فعاليت‌هاي شهرداري را تعطيل كرد و صرفاً به باغ‌داري و خريد باغ پرداخت.
محمديان با تصريح اينكه هزينه تملك باغ‌هاي قصردشت بسيار زياد است، گفت: مي‌توان با ايجاد بستري براي صدور مجوزهاي هتل، سفره‌خانه، فضاي فرهنگي و گردشگري و ... براي باغ‌داران، امكان كسب درآمدي مناسب براي اين افراد را فراهم و بستري ايجاد كرد كه باغ حفظ شود.
اين عضو شورا گفت: توسعه باغ‌شهرها در نقاط مختلف شيراز و اطراف اين شهر نشان مي‌دهد مردم به باغ‌داري علاقه‌مند هستند و اشتياق دارند، مشروط بر اينكه اين اقدام اقتصادي باشد.

* پایان داستان سووشون باغ‌های قصردشت، چه رنگی می‌شود؟


همراه با آمدن فصل بهار و تابستان، هر روز اخباري از سوختن باغ‌ها در گوشه و كنار شيراز به گوش مي‌رسد. باغ‌هايي كه مي‌سوزند و نابود مي‌شوند. و اين سرنوشتي است كه گاه در خاموشي و با اسيد و آهك و گازوئيل، گاه در عيان با كبريت و ذره‌بين، براي باغ‌هاي شيراز رقم مي‌زنند.
داستان سووشون باغ‌هاي قصردشت نياز به يك پايان دارد. پاياني شيرين. پاياني پر از گل! اگر اهتمامي براي نوشتن پايان خوش نداشته باشيم، سوختن و نابودي نقطه پاياني است كه بر اين داستان مي‌گذارند.

 

ماه رویان شماره : 332